ਜ਼ਿਗੂਲੀ ਦੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ: 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1970 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀਆਂ VAZ-2101 ਕਾਰਾਂ ਵੋਲਗਾ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਉਤਰੀਆਂ। Fiat 124 ਕਿਵੇਂ — ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ — VAZ-2101 ਬਣੀ? ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਿਗੂਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ? ਕੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀ ਇਤਾਲਵੀ?
ਕੀ ਇਹ ਸੌਦਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਬਾਰੇ ਸੀ?
ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਿਤ «ਸਦੀ ਦੇ ਸੌਦੇ» ਉੱਤੇ FIAT ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਕੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਇਤਾਲਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਪਰ ਸਬੂਤ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਲ, ਫਿਰ ਕਾਰਾਂ: ਐਨਰੀਕੋ ਮੱਤੇਈ
ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਐਨਰੀਕੋ ਮੱਤੇਈ, ਇਟਲੀ ਦੀ ENI ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁਖੀ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੱਤੇਈ 1958 ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਲਈ ਮਾਸਕੋ ਗਿਆ — ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਟਲੀ ਨੂੰ «ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ» (BP, Exxon, Gulf Oil, Mobil, Royal Dutch Shell, Chevron ਅਤੇ Texaco ਲਈ ਉਸਦਾ ਨਾਮ) ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਪਾਰ ਫਲਿਆ-ਫੂਲਿਆ: ਤੇਲ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਆਯਾਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਰੈਡਿਟ ਲਾਈਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ। ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੌਦੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ 1962 ਦੇ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੱਤੇਈ ਦੀ ਮੌਤ CIA ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ।
FIAT ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਟੋਰਿਓ ਵੱਲੇੱਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੌਨਸਨ ਨੂੰ ਖੁਦ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣਾ ਪਿਆ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਮਕਸਦ «ਸੋਵੀਅਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਮਿਆਰ ਸੁਧਾਰਨਾ» ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇੰਨਾ ਤਿੱਖਾ ਵਿਰੋਧ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਵੈਟੀਕਨ ਨੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ «ਮਸੀਹ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ» ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਿਹਾ।
ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੇ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਦੀ FIAT ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਈ
ਇਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖ਼ਤਰੇ ਭਰੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੀਏਰੋ ਸਾਵੋਰੇੱਤੀ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਚੋਲੇ ਫ਼ਰਮ Novasider ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਵੱਲੇੱਤਾ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਸਾਥੀ, Mille Miglia ਦੌੜ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ Intourist ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ 28 ਮਈ 1962 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਸੋਕੋਲਨਿਕੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਇਤਾਲਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਨਿਕੀਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਵੀ ਆਇਆ — ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਭੁੱਲਿਆ ਗਿਆ ਨਾਮ। ਜਦੋਂ ਕਿ VAZ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਰੇਜ਼ਨੇਵ ਅਤੇ ਕੋਸਿਗਿਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਾਵੋਰੇੱਤੀ ਨੇ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੱਲੇੱਤਾ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਈ। FIAT ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਿਕਾਰਦੋ ਚਿਵੀਨੋ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: «ਮੈਂ ਕੋਸਿਗਿਨ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਸਨੂੰ ਧੋਖਾ ਨਾ ਦੇਣਾ — ਉਹ ਚੰਗਾ ਆਦਮੀ ਹੈ।»
ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਚਿਵੀਨੋ ਪਹਿਲੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਲੇਕਸੀ ਕੋਸਿਗਿਨ ਨੂੰ FIAT ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਸਿਗਿਨ Agnelli ਨਾਮ ਵਿੱਚ «g» ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਦਾ ਸੀ — ਜਿਵੇਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, «Agnelli»।
ਚਿਵੀਨੋ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਹੈ: 1956 ਵਿੱਚ ਹੀ FIAT ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇੰਜਣ ਵਾਲੀ Fiat 600 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਇਸੈਂਸ ਵੇਚਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਅਜੇ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਕਿ ਇਹੀ ਮਾਡਲ ਪਹਿਲੇ Zaporozhets ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਬਣਿਆ।
ਕ੍ਰਾਈਮੀਆ ਵਿੱਚ Fiat 124/540 studie 3a, ਪਿੱਛੇ ਆਯੂ-ਦਾਗ਼ ਪਹਾੜ। ਸਰਦੀ 1967, Autobianchi Primula, Fiat 1500, Peugeot 204, Moskvich-412 ਅਤੇ Volga ਨਾਲ Baydarskie Vorota – Sokolinoye – Orlinoy – ਯਾਲਤਾ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾਸਤੋਪੋਲ ਨੇੜੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਟੈਸਟ
ਆਖ਼ਿਰ Fiat 124 ਹੀ ਕਿਉਂ?
ਫਿਰ Fiat 124 ਕਿਉਂ — ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦਾਂਤੇ ਜਿਆਕੋਸਾ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਔਖੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਸੀ?
ਜਨਵਰੀ 1965 ਵਿੱਚ, ਮਾਸਕੋ ਦੇ VDNH ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ-ਤਕਨੀਕੀ ਕੌਂਸਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੇਜ਼ਨੇਵ ਅਤੇ ਕੋਸਿਗਿਨ ਦੋਵੇਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕਾਰ ਫੈਕਟਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਕਿਹੜੀ ਕਾਰ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ? NAMI ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਮਾਡਲਾਂ — Ford Taunus 12M, Morris 1100, Peugeot 204 ਅਤੇ Skoda 1000MB — ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗਲੇ ਪਹੀਏ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ Renault 16 ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰਹੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ NAMI ਦੇ ਪੈਸੇਂਜਰ ਕਾਰ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬੋਰਿਸ ਫਿੱਟਰਮਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗਲੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਡਰਾਈਵ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕ ਸੀ।
1968 ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ Fiat 124 ਦੇ 35 ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੋਰਿਸ ਫਿੱਟਰਮਾਨ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ। ਅੱਗਲੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਡਰਾਈਵ ਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸਮਰਥਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ NAMI-0132 ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਬਣਾਇਆ — Fiat ਬਾਡੀ ਅਤੇ Peugeot 204 ਪਾਵਰ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਮੇਲ
ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਬਰੇਜ਼ਨੇਵ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਕ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ: «ਸਾਥੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰੋ, ਤਕਨੀਕੀ ਗੱਲਾਂ ਬੱਸ — ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਸੀਂ ਸੰਭਾਲਾਂਗੇ! ਇਟਲੀ ਸਾਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨਾਲੋਂ ਨੇੜੀ ਹੈ।» ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਾਵੀਦੋਵੋ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਦਾਚਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ Renault 16 ਅਤੇ Fiat 124 ਦੋਵੇਂ ਵਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਰ ਵਧੀਆ ਲੱਗੀ।
ਤੱਥ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ — ਇਸ ਲਈ ਤੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹੀਏ।
ਉਹ ਕਾਰ ਜੋ «ਬੈਲਜੀਅਨ ਸੜਕ» ਉੱਤੇ ਫੱਟ ਗਈ
28 ਮਈ 1966 ਨੂੰ ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਾਸੋਵ ਨੇ ਹੁਕਮ ਨੰਬਰ 124 ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ NAMI ਨੂੰ Fiat 124 ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸੜਕ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਸੁੰਦਰ ਇਤਾਲਵੀ ਸੈਡਾਨ ਦਿਮਿਤਰੋਵ ਟੈਸਟ ਗਰਾਊਂਡ ਦੀ ਕਠੋਰ ਸੜਕ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਟੈਸਟ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ। Fiat ਦੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਫੱਟਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਇਤਾਲਵੀ ਵਫ਼ਦ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। «ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬੈਲਜੀਅਨ ਪੱਥਰੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਵਿਖਾਓ!» ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਪੱਥਰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਂਤੇ ਜਿਆਕੋਸਾ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸਥਾਰਤ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ। ਜਲਦੀ ਹੀ FIAT ਦੇ Mirafiori ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ «ਬੈਲਜੀਅਨ ਸੜਕ» ਦੀ ਨਕਲ ਬਣ ਗਈ।
ਦਿਮਿਤਰੋਵ ਟੈਸਟ ਗਰਾਊਂਡ ਦੀ «ਭਾਰੀ» ਪੱਥਰੀ ਸੜਕ Fiat 124 ਲਈ ਔਖੀ ਪਰਖ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ: ਕਾਰ ਨੰਬਰ 4 ਦੀ ਬਾਡੀ ਉੱਤੇ 24 ਦਰਾਰਾਂ, ਕਾਰ ਨੰਬਰ 5 ਉੱਤੇ 17 ਦਰਾਰਾਂ। ਇੱਕ ਕਾਰ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਮੱਧਲੇ ਸਤੰਭ ਨੇੜੇ 150 ਮਿ.ਮੀ. ਲੰਮੀ ਦਰਾਰ ਆਈ। ਇਤਾਲਵੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਬਾਡੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਫੱਟ ਗਈ
ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਖਰਾਬੀ: ਅੱਗਲੇ ਸਸਪੈਂਸ਼ਨ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਬਾਂਹ ਦੇ ਲੱਗ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ। ਦੂਰੀ — 12,200 ਕਿਮੀ, ਟੈਸਟ ਕਾਰ ਨੰਬਰ 8
Fiat 124 ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸਨ (ਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗ!), ਅਤੇ ਖਿੜਕੀ ਦਾ ਲੌਕ ਬ੍ਰੈਕਟ ਵਾਂਗ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। Zhiguli ਵਿੱਚ ਇਹ «ਬਰਮੂਡਾ ਤਿਕੋਣ» ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਚੋਰਾਂ ਲਈ ਲੁਭਾਵਣਾ ਸੀ: ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚੋਰੀ ਕਰੋ, ਲਾਈਟਰ ਨਾਲ ਗੂੰਦਿਆ ਹੋਇਆ ਖਿੜਕੀ ਲੌਕ ਗਰਮ ਕਰੋ — ਅਤੇ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਜਾਓ
ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ — ਸੋਵੀਅਤ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਤਾਲਵੀਆਂ ਨੇ, 4 ਮਈ 1966 ਨੂੰ ਤੁਰਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਗਿਆਨਕ-ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ। ਚਿਵੀਨੋ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸਤਖ਼ਤ ਇਸ ਲਈ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਏ ਕਿਉਂਕਿ «ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਾਸੋਵ ਨੇ ਟੋਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ»। ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ — ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਤੁਰਿਨ ਦੇ Centro Storico Fiat ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੱਲੇੱਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੰਗੀਨ ਸਮੂਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ): ਰਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ (ਅਤੇ ਕੋਸਿਗਿਨ ਦਾ ਜਵਾਈ!) ਜਰਮੈਨ ਗਵਿਸ਼ਿਆਨੀ, Fiat ਦਾ ਮੁੱਖ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦਾਂਤੇ ਜਿਆਕੋਸਾ ਅਤੇ Fiat ਦਾ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਜਿਓਵਾਨੀ ਅਗਨੇਲੀ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ Fiat ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਿਕਾਰਦੋ ਚਿਵੀਨੋ ਹਨ। ਮਿਤੀ: 4 ਮਈ 1966
ਇੰਜਣ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ
ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕੱਲਾ ਵਿਅਕਤੀ MZMA ਦਾ ਮੁੱਖ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਲੇਕਸਾਂਦਰ ਅੰਦਰੋਨੋਵ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੇਠਾਂ ਲੱਗੇ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਸਟ-ਆਇਰਨ ਇੰਜਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ Moskvich-412 ਵਾਂਗ ਉੱਪਰਲੇ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਵਾਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਇੰਜਣ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਤਾਲਵੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕਾਰ ਲਈ ਪੁਸ਼ਰੌਡ ਵਾਲਾ ਕਾਸਟ-ਆਇਰਨ ਇੰਜਣ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ — ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1964 ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਇਆ ਸੀ।
ਹਾਂ, FIAT ਕੋਲ ਉੱਪਰਲੇ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ ਵੀ ਸੀ — ਮਸ਼ਹੂਰ doppio asse a camme ਦੋ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਅਤੇ ਬੈਲਟ ਡਰਾਈਵ ਨਾਲ — ਪਰ ਉਹੀ ਕਾਸਟ-ਆਇਰਨ ਬਲਾਕ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੰਜਣ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, Fiat 125 ਸਮੇਤ, ਜਿਸਨੂੰ FIAT ਨੇ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ «ਕਾਰ ਨੰਬਰ 2» ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਸੋਵੀਅਤ ਮੰਨ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ OHC ਇੰਜਣ ਮਿਲਦਾ। ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਵਰਜਨ ਚੁਣਿਆ ਜੋ ਅੱਗੇ VAZ-2103 ਬਣਿਆ।
ਅੰਦਰੋਨੋਵ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਇੰਜਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ — ਉਤਪਾਦਨ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਸੀ। FIAT ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਾਸੋਵ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਾ ਮੰਨਿਆ। ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ: ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜੈਕਟਾਂ ਸਮੇਤ ਕਾਸਟ-ਆਇਰਨ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਚੇਨ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਉੱਪਰਲਾ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ।
ਤੁਲਨਾ ਲਈ ਇੰਜਣ: ਹੇਠਲੇ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਵਾਲਾ Fiat 124, ਦੋ ਉੱਪਰਲੇ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਵਾਲਾ Fiat 125, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ VAZ-2101 (ਸਲੀਵਾਂ ਨਾਲ)। ਅਨਾਤੋਲੀ ਅਕੋਯੇਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ VAZ ਟੈਸਟਰਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਲੀਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ
ਪੈਸਾ ਅਤੇ KGB
ਹਰ ਸੌਦੇ ਲਈ ਸਮਝੌਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਟਲੀ ਦੇ IMI ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ Vneshtorgbank ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ $320 million ਕਰੈਡਿਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਐਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ — ਪਰ FIAT ਆਪਣੀ ਆਮ 7% ਵਿਆਜ ਦਰ ਉੱਤੇ ਅੜਿਆ ਸੀ। ਕੋਸਿਗਿਨ ਨੇ ਤਾਰਾਸੋਵ ਨੂੰ 5% ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
Fiat 124 ਜਿਵੇਂ ਸੀ। ਇਤਾਲਵੀ ਇੰਜਣ ਬਾਰੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਡਿਸਕ ਬ੍ਰੇਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ, ਪਰ ਦਿਮਿਤਰੋਵ ਟੈਸਟ ਗਰਾਊਂਡ ਉੱਤੇ ਅੱਗਲੇ ਪਹੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਡਦੀ ਰੇਤ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰੇਕ ਪੈਡ 400–800 ਕਿਮੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘਿਸ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬਣੀਆਂ Fiat 124R ਕਾਰਾਂ (R = Russie) ਜੁਲਾਈ 1967 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਪਹੁੰਚੀਆਂ
VAZ-2101 ਅਤੇ Fiat 124 ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਰਕ ਪਿਛਲਾ ਐਕਸਲ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਰ ਪਾਈਪ ਵਾਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਣਾਵਟ ਨੂੰ ਪੰਜ ਰੌਡ ਵਾਲੀ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਡਨ ਸ਼ਾਫਟ ਵੀ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ। VAZ-2101 ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਉੱਤੇ ਇਤਾਲਵੀਆਂ ਨੇ Fiat 124 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਪਿਛਲਾ ਐਕਸਲ ਲਾਇਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਡਿਸਕ ਬ੍ਰੇਕ ਰੱਖੇ
ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ — Renault ਅਤੇ KGB ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ। «Izvestia» ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਲਿਓਨਿਦ ਕੋਲੋਸੋਵ, ਜੋ KGB ਏਜੰਟ «Kisa» ਵੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲੈਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਦੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਅਲੇਕਸਾਂਦਰ ਅੰਦਰੋਨੋਵ ਅਤੇ ਦਾਂਤੇ ਜਿਆਕੋਸਾ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸਮਾਂ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੱਟਦੇ ਸਨ — ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਸਕੈਚ ਬਣਾਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਕਰਤਾ ਬਣੇ — ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਾਸੋਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੱਲੇੱਤਾ। ਹੁਨਰਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ!
Renault ਬਾਰੇ ਅਫ਼ਵਾਹ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਵਿੱਚ 1.4 ਅੰਕ ਘਟਾਅ
ਕੋਲੋਸੋਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੰਪਰਕ ਸਨ। ਕਦੇ ਉਹ ਕਲੌਡੀਆ ਕਾਰਡੀਨਾਲੇ ਨੂੰ ਰਿਝਾਉਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਲਾਈ ਕਿ ਤਾਰਾਸੋਵ ਦਾ Renault ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ। De Gaulle ਸੋਵੀਅਤ ਭਾਈਵਾਲੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਅਫ਼ਵਾਹ ਨੇ FIAT ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੀਵਾਲੀਆ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਕੋਲੋਸੋਵ ਦੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ — IMI ਨੇ ਦਰ 5.6% ਤੱਕ ਘਟਾਈ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ De Gaulle ਜੂਨ 1966 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਆਇਆ ਅਤੇ Renault ਨਾਲ $142 million ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮਝੌਤਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ — ਪਰ MZMA ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ।
ਕੀ ਇਤਾਲਵੀਆਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੱਲੇੱਤਾ ਨੇ ਕੋਲੋਸੋਵ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: «ਤਾਂ, dottore, ਤੁਸੀਂ ਧੰਦਾ ਬਦਲ ਲਿਆ — ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ?»
ਲਗਭਗ VAZ-2103, ਪਰ Fiat ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ। ਅਕਤੂਬਰ 1968। ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੌਰਾਨ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਕ-ਟੁਕੜਾ ਰੇਡੀਏਟਰ ਗ੍ਰਿੱਲ… DAAZ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਗੈਲਵੈਨਿਕ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਗ੍ਰਿੱਲ ਨੂੰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਬਕਾਰੀ ਪੱਟੀ ਨਾਲ। VAZ-2103 ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ Fiat 124 Special ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਸਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਵਿਕਾਸ ਸੀ
NAMI ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ «ਕਾਰ ਨੰਬਰ 2»। ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ VAZ-2103 ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਬਾਹਰੀ ਸਜਾਵਟ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਫ਼ਰਕ ਹਨ, ਬੈਟਰੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਜਿਵੇਂ ਲੜੀਵਾਰ Zhiguli ਵਿੱਚ
ਫਿਰ ਵਧੀਆ ਸੌਦਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ?
ਅਗਸਤ 1966 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਅਤੇ FIAT ਨੇ ਆਖ਼ਿਰ 600,000 ਕਾਰਾਂ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਪਲਾਂਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਲਾਭ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵਧਿਆ? 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ 1.1433 ਬਿਲੀਅਨ ਰੂਬਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਬਜਟ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਸਰੋਤ 1.57 ਜਾਂ 1.85 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। Forbes ਨੇ Togliatti ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਲਾਗਤ $887 ਮਿਲੀਅਨ ਅੰਦਾਜ਼ੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ FIAT ਨੇ $322 ਮਿਲੀਅਨ ਕਮਾਏ। ਪਰ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਫ਼ਾਇਦੇ ਅਕਸਰ ਭੁੱਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਪੱਛਮੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ। FIAT ਨੇ ਇਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ TRW ਅਤੇ Gleason ਵੀ ਸਨ।
ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਾਸੋਵ ਨੇ VAZ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ 220 ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਚਾਲੂ ਮੰਨਣ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 24 ਮਾਰਚ 1971 ਨੂੰ ਹੀ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ VAZ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਯਾਤੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 75% ਸੀ; 1970 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ 20–25% ਰਹੀ; ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1971 ਤੱਕ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਨੇ ਆਯਾਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ
«ਕਾਰ ਨੰਬਰ 2» VAZ-2103 ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 5 ਨਵੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 21 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖ਼ਿਰ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਮੰਨਿਆ, ਪਰ 660 ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1974 ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲੀ। VAZ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਸਿਰਫ਼ ਲੜੀਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸੀ: ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਧਾਰਨ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1970 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਕੁੱਲ 2,702,903 VAZ-2101 ਬਣੀਆਂ। VAZ-2102 ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੈਗਨ (1971–1986) 666,889 ਬਣੀਆਂ। VAZ-21011 (1974–1983) ਅਤੇ VAZ-21013 (1977–1988) ਮਿਲਾਕੇ 2,143,997, VAZ-2103 1,304,866 ਅਤੇ VAZ-2106 4,175,319 ਬਣੀਆਂ।
ਦੋ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਫ਼ੋਇਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਧਾਰਾ
ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਾਡਲ — «ਕਾਰ ਨੰਬਰ 1» ਅਤੇ «ਕਾਰ ਨੰਬਰ 2» — ਸਨ। Fiat 124 ਸੈਡਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੂੰ Fiat 124 Familiare ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੈਗਨ ਮਿਲੀ, ਜੋ VAZ-2102 ਬਣੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ 660,000 ਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਵਾਲਾ VAZ-21032 ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ, 1970। ਕੰਟਰੋਲ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਲਿਜਾਣ ਕਾਰਨ ਵਧੇ ਭਾਰ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਲਈ ਸੱਜੇ ਸਸਪੈਂਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ 21012-2901 ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਲਾਈ ਗਈ। ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਰੌਡ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਵਧਾ ਕੇ ਮਿਲੀ
ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਧਾਰਾ ਅਨੁਸਾਰ FIAT ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਖਪਤਕਾਰ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦਣਾ ਸੀ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਫ਼ੋਇਲ ਯਾਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੋਵੀਅਤ «Kometa» ਅਤੇ «Meteor» ਜਹਾਜ਼ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗੇ।
1.3 ਲੀਟਰ, 69 ਹਾਰਸਪਾਵਰ ਇੰਜਣ ਵਾਲੀ VAZ-21011, 1974। ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਏਟਰ ਗ੍ਰਿੱਲ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਬੰਪਰ, ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਪੈਨਲ ਅਤੇ ਸੀਟਾਂ ਬਦਲੀਆਂ। ਅੱਗੇ ਛਿਦਰ ਅਤੇ ਛੱਤ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਿਕਾਸ ਲਈ ਵੈਂਟ ਆਏ। UNECE ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਲਾਈਟਾਂ ਹੈੱਡਲਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਸਾਈਡ ਲਾਈਟਾਂ ਸੰਤਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਫਲੈਕਟਰ ਆਏ ਅਤੇ ਰਿਵਰਸ ਲਾਈਟ ਹਿਲਾਈ ਗਈ। ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਇਆ: ਹੌਰਨ ਰਿੰਗ ਹਟ ਗਈ ਅਤੇ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਸ਼ਾਫਟ ਉੱਤੇ ਗੋਲ ਖਾਂਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਟੱਕਰ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ। 1.3 ਇੰਜਣ ਵਾਲੀ VAZ-21021 ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੈਗਨ ਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਕਿ VAZ-2102 ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ
VAZ-2102 ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਮਾਡਲ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ Fiat 124 Familiare ਸੀ। ਇਹ VAZ-2101 ਸੈਡਾਨ ਤੋਂ ਟਾਇਰਾਂ, ਸਸਪੈਂਸ਼ਨ ਸਪ੍ਰਿੰਗਾਂ, ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਇੰਜਣ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਡਰਾਈਵ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਸੀ। Autoexport ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ Lada Rubin ਸੁਝਾਇਆ, ਪਰ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਚੱਲਿਆ
ਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ: Zhiguli, Lada ਜਾਂ VIL-100?
ਨਵੀਂ ਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾਮ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। VAZ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਲੇਕਸੀ ਚੇਰਨੀ ਨੇ «Zhiguli» ਸੁਝਾਇਆ — ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਿੱਚ «gigolo» ਦਾ ਅਣਚੰਗਾ ਅਰਥ ਹੈ। ਨਾਮਕਰਨ ਮੁਕਾਬਲਾ Za Rulem ਰਸਾਲੇ ਅਤੇ Sovetskaya Rossiya ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੁਝਾਵਾਂ ਵਿੱਚ VIL-100 (ਲੇਨਿਨ ਦੀ 100ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ), Desina (ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਦਾ ਮੇਲ), Pato (Palmiro Togliatti ਲਈ), Sovital, Rossita, Tatarin (!), Hundredth Spring, Ilyich, Genius… ਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇਦਾਰ Volzhanin, Dream ਅਤੇ Friendship ਸਨ, ਪਰ «Zhiguli» ਅਤੇ «Lada» ਜਿੱਤੇ। Autoexport ਨੂੰ «Lada» ਪਸੰਦ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿੱਚ lada ਦਾ ਅਰਥ ਖਲਿਹਾਣ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਇਹ VAZ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਵੀ TAZ ਸੰਖੇਪ ਵਰਤਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ «Volzhsky Automobile Plant» ਨਾਮ 1967 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਖਰਾਬ VAZ ਚਿੰਨ੍ਹ। 1971 ਵਿੱਚ ਅੱਖਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਫੈਕਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਾਮ ਵਰਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ
ਇਤਾਲਵੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਭਵਿੱਖ ਦੇ TAZ ਪਲਾਂਟ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ: ਕੁੱਲ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਮੀਟਰ, ਇਮਾਰਤਾਂ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਮੀਟਰ, 16 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਇਕਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਮੁੱਖ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਾਈਨ 1.5 ਕਿਮੀ
ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਲਾ ਲੋਗੋ ਅਤੇ ਉਲਟਾ ਅੱਖਰ
ਅੱਜ ਮਸ਼ਹੂਰ «ਕਿਸ਼ਤੀ» ਲੋਗੋ ਪੁਰਾਣੇ AZLK ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਲੇਕਸਾਂਦਰ ਡੇਕਾਲੇਨਕੋਵ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪੱਲੇ ਵਾਲੀ ਕੋਸਾਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ «V» ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ — Togliatti — ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 1970 ਵਿੱਚ ਤੁਰਿਨ ਤੋਂ ਨਮੂਨਾ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਟ ਆਈ ਤਾਂ «Я» ਅੱਖਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਲਾਤੀਨੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ «ТОЛЬRТТИ» ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਗਲਤ ਛਪਾਈ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕੀਮਤੀ ਕਲੇਕਸ਼ਨ ਵਸਤੂਆਂ ਬਣ ਗਏ।
Fiat ਦੇ ਮੁਖੀ, ਵਕੀਲ ਜਿਓਵਾਨੀ ਅਗਨੇਲੀ, 17–18 ਜੂਨ 1970 ਨੂੰ VAZ ਆਏ। ਐਸੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਲਈ Ulyanovsk ਵਿੱਚ GAZ-69AM ਦੀ ਲਾਟ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਲਈ ਗਈ। ਫੁੱਟਬੋਰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਗਾਰਡ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਈਟ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ ਹਨ। ਪਿੱਛੇ Fiat ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਗੌਡੇਂਜ਼ਿਓ ਬੋਨੋ, VAZ–Fiat ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਵਿਨਚੇਂਜ਼ੋ ਬੁੱਫ਼ਾ ਅਤੇ VAZ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਿਕਟਰ ਪੋਲਿਆਕੋਵ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੈ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਖੁਸ਼ ਹੈ।
VAZ ਦੇ ਮੁੱਖ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਸੋਲੋਵਿਓਵ ਨੇ NAMI ਟੈਸਟ ਗਰਾਊਂਡ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਦੇਖਰੇਖ ਕੀਤੀ। 1969 ਵਿੱਚ Fiat ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ La Stampa ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਾਰਨ ਸੋਲੋਵਿਓਵ ਨੂੰ persona non grata ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੇ 124 ਮਾਡਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਸੋਲੋਵਿਓਵ ਨੂੰ CPSU ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਅੱਗੇ ਸਫਾਈ ਦੇਣੀ ਪਈ।
ਉਹ ਕਵਿਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ਹੜਤਾਲ ਰੋਕੀ
ਜਨਵਰੀ 1967 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਆਈ। ਜੇ ਇਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸੌਦਾ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਕਵਿਤਰੀ ਮਾਰੀਏੱਤਾ ਸ਼ਾਗਿਨਿਆਨ, ਲੇਨਿਨੀ ਪ੍ਰਤੀਕ, Izvestia ਦੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਇਟਲੀ ਆਈ। ਉਸਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਿਓਨਿਦ «Kisa» ਕੋਲੋਸੋਵ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ, ਝਗੜਾਲੂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੱਛਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੱਲੇੱਤਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਬਣ ਗਈ। 1945 ਵਿੱਚ ਵੱਲੇੱਤਾ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਫ਼ਾਂਸੀ ਤੋਂ ਬਸ ਬਚਿਆ — ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਜ਼ਨ ਲੂਈਜੀ ਲੋਂਗੋ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਲੇੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਂਗੋ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਰਹੇ। ਸ਼ਾਗਿਨਿਆਨ ਨੇ Izvestia ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਤਮਕ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ FIAT ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਛਾਪੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੋਵੀਅਤ ਮੰਚ ਕਲਾਕਾਰ VAZ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ — ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰ ਲੈਣ ਲਈ। 1970 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੀ ਔਸਤ ਤਨਖ਼ਾਹ 122 ਰੂਬਲ ਸੀ, VAZ-2101 ਦੀ ਕੀਮਤ 5,500 ਰੂਬਲ, ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਫ਼ਲੈਟ 4,000 ਰੂਬਲ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ FIAT ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੰਮ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ — ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਲੇੱਤਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਗਿਨਿਆਨ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾ ਸੁਣਾਏ। ਭੀੜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਇਕੱਲੀ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਹੜਤਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਕੋਲੋਸੋਵ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਮਾਨਤਾ ਲਗਭਗ ਗੁਆ ਬੈਠਿਆ।
VAZ-2101 ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 20 ਜਨਵਰੀ 1971 ਨੂੰ ਬਰੱਸਲਜ਼ ਮੋਟਰ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। «ਸਦੀ ਦੇ ਸੌਦੇ» ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਕਮਾਕੇ FIAT ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਿਆ: 1979 ਤੱਕ VAZ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 45% ਨਿਰਯਾਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ
ਅਤੇ ਇਹ 1972 ਜਨੀਵਾ ਮੋਟਰ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ Autoexport ਦਾ ਸਟੈਂਡ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਵੇਚ ਰਹੇ ਸਨ: 7950 ਫ਼ਰਾਂਕ!
ਮੋਟਰਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ VAZ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫਲਤਾ: 1971 ADAC Tour d’Europe ਟੂਰਿਸਟ ਰੈਲੀ ਦਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਕੱਪ। 64 ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 46 ਫਿਨਿਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। 1973 ਵਿੱਚ VAZ ਨੇ ਇਸ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ
ਇਤਾਲਵੀ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੋਵੀਅਤ ਨਹੀਂ
ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ GOST ਦੀ ਥਾਂ FIAT ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੰਨਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਸਟੀਲ ਕਿਸਮਾਂ, ਪਲਾਸਟਿਕ, ਲੂਬ੍ਰਿਕੈਂਟ ਅਤੇ ਰਬੜ ਮਿਸ਼ਰਣ ਆਏ। ਇਤਾਲਵੀ ਮਿਆਰ ਅਕਸਰ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਈ। ਇਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ।
1971 ਵਿੱਚ Ruhla (GDR) ਦੇ FER ਪਲਾਂਟ ਦੀਆਂ ਚੌਰਸ ਹੈੱਡਲਾਈਟਾਂ ਨਾਲ VAZ-2101 ਨੂੰ «ਆਧੁਨਿਕ» ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼। ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ — ਵਲਾਦਿਸਲਾਵ ਪਾਸ਼ਕੋ
ਵਲਾਦਿਸਲਾਵ ਪਾਸ਼ਕੋ
VAZ-2101-78 ਦਾ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪਲਾਸਟੀਸੀਨ ਮਾਡਲ — Zhiguli ਅਪਡੇਟ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਜੋ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਸਤੇਪਾਨੋਵ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ। ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ VAZ-2105
ਲੇਨਿਨ ਦੀ ਸੌਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਤੇ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ
ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਲੇਨਿਨ ਦੀ 100ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬਣੀ ਕਿ VAZ-2101 ਸੌਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ «ਕਾਰ ਨੰਬਰ 1» 1969 ਅਤੇ «ਕਾਰ ਨੰਬਰ 2» 1970 ਲਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਨਾਅਰਾ «1969 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰ ਦਿਓ!» ਤੋਂ «ਲੇਨਿਨ ਦੀ ਸੌਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ ਪਹਿਲੀ VAZ ਅਸੈਂਬਲ ਕਰੀਏ!» ਬਣ ਗਿਆ।
ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ VAZ-2101 ਦੀ ਪੰਜਾਹਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ ਆਈ।
ਪਹਿਲੇ ਫੈਕਟਰੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵ ਕਾਜ਼ਾਕੋਵ ਦੀ ਲੈਂਸ ਵਿੱਚ VAZ-2101। ਹੈੱਡਲਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਏਟਰ ਗ੍ਰਿੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਧੇ ਚੰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਸਜਾਵਟੀ ਪੱਟੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਸਮਝ ਕੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਾਡਲ 124 ਦੇ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਦਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਦਲਾਅ ਬੁਰਾ ਸੀ: ਟਾਇਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੇਡੀਅਲ ਟਾਇਰ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਰਯਾਤ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੀਆਂ Zhiguli ਕਠੋਰ I-151 ਡਾਇਗਨਲ ਟਾਇਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਸਨ
ਪਹਿਲੀ ਅਸੈਂਬਲੀ
ਅਲੇਕਸਾਂਦਰ ਕੁਜ਼ਨੇਤਸੋਵ 16 ਮਾਰਚ 1970 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ (ਵਰਕਸ਼ਾਪ 45, ਸੈਕਸ਼ਨ 3) ਵਿੱਚ ਅਸੈਂਬਲੀ ਫਿਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਛੇ ਉਤਪਾਦਨ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ:
«18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1970 ਦੀ ਸਵੇਰ ਛੇ ਕਾਰ ਬਾਡੀਆਂ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰੀ ਗਈਆਂ: ਦੋ ਕੌਰਨਫਲਾਵਰ ਨੀਲੀਆਂ, ਦੋ ਚਿੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬਰਗੰਡੀ। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੈਂਬਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕਾਰਾਂ 19 ਤਾਰੀਖ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 5:00–5:30 ਵਜੇ ਕਨਵੇਅਰ ਤੋਂ ਉਤਰੀਆਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਬਾਡੀ ਵਿਚਕਾਰ 10–12 ਖਾਲੀ ਕਨਵੇਅਰ ਹੈਂਗਰ ਛੱਡਦੇ ਸੀ। ਲਾਈਨ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ ਸੀ ਜਦ ਤੱਕ ਇੱਕ ਟੀਮ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਲਵੇ। ਟੀਮਾਂ ਹਾਲੇ ਘੱਟ ਸਟਾਫ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ — ਕਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ। ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਨਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਅਸਥਾਈ ਹੈਂਗਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਕੁਝ ਠੀਕ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਇਤਾਲਵੀ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ «no bene!» ਕਹਿੰਦੇ — ਮਤਲਬ ਠੀਕ ਨਹੀਂ — ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਾਉਂਦੇ। ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੀਆਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ-ਬਣੇ ਪਾਵਰਟ੍ਰੇਨ, ਗੀਅਰਬਾਕਸ, ਪਿਛਲੇ ਐਕਸਲ ਅਤੇ ਸਸਪੈਂਸ਼ਨ ਲੱਗੇ। ਕਦੇ ਬਕਸੇ ਤੋਂ ਡਰਾਈਵਸ਼ਾਫ਼ਟ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ — ਸਾਫ਼ Fiat 125 ਦਾ। ਅਸੀਂ ਹੱਸਦੇ, ਵਾਪਸ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੈਂਦੇ। ਆਹ, ਇਤਾਲਵੀ!»
ਪਹਿਲੀਆਂ Zhiguli ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਿਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਫੋਟੋ ਲੈਣ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਹਿੰਮਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ
ਪੁਰਾਣੇ VAZ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
- Nítka — ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਾਈਨ। ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਹਨ।
- Tavéer — ਹੇਠਲਾ ਧੱਕਣ ਵਾਲਾ ਕਨਵੇਅਰ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਟ ਉੱਪਰਲੇ ਹੈਂਗਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਟਾਂ ਉੱਤੇ ਇੰਜਣ, ਗੀਅਰਬਾਕਸ ਅਤੇ ਅੱਗਲੇ-ਪਿਛਲੇ ਐਕਸਲ ਬਾਡੀ ਹੇਠ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੈਂਬਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ «tow-veyor» (ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਕਨਵੇਅਰ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।
- Montarsína — ਕਨਵੇਅਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰੇਕ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਹਵਾ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਸਾਫ਼ ਇਤਾਲਵੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ।
- Vstávki («ਵਾਧੂ ਹਿੱਸੇ») — ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਾਧੂ ਬਣਤਰਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਦੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹਾਲ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਵਾਧੂ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ «ਅੱਠਵਾਂ ਵਾਧੂ ਹਿੱਸਾ» ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਸਟੋਰ ਨੂੰ «ਨੌਵਾਂ» ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
- No bene — ਇਤਾਲਵੀ ਵਿੱਚ «ਠੀਕ ਨਹੀਂ» (non bene), ਮਤਲਬ «ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ» ਜਾਂ «ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ»।
ਮੁੱਖ ਤੱਥ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
- ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਾਰਾਂ: 18–19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1970 ਨੂੰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇ VAZ-2101 ਅਸੈਂਬਲ ਹੋਈਆਂ — ਦੋ ਕੌਰਨਫਲਾਵਰ ਨੀਲੀਆਂ, ਦੋ ਚਿੱਟੀਆਂ, ਦੋ ਬਰਗੰਡੀ
- ਹਾਰਿਆ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼: ਅੱਗਲੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਡਰਾਈਵ ਵਾਲੀ Renault 16 NAMI ਦੀ ਪਸੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਰੇਜ਼ਨੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਸੀ — Fiat 124 ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤੀ
- ਕਿੰਨਾ ਬਦਲਿਆ: ਦਿਮਿਤਰੋਵ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ Fiat 124 ਫੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ FIAT ਨੇ ਖੁਦ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ — ਪੰਜ-ਰੌਡ ਪਿਛਲੇ ਐਕਸਲ ਸਮੇਤ, ਜਿਸਨੂੰ FIAT ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਇਆ
- ਵਿੱਤ: $320 ਮਿਲੀਅਨ IMI ਕਰੈਡਿਟ, ਜਿਸਦੀ ਦਰ 7% ਤੋਂ 5.6% ਕਰਵਾਈ ਗਈ, Renault ਬਾਰੇ KGB ਵੱਲੋਂ ਲਾਈ ਅਫ਼ਵਾਹ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ
- ਫੈਕਟਰੀ: 600,000 ਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 660,000; Forbes ਨੇ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ $887 ਮਿਲੀਅਨ ਦੱਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ FIAT ਨੇ $322 ਮਿਲੀਅਨ ਕਮਾਏ
- ਨਾਮ: «Zhiguli» ਨੇ VIL-100, Desina, Pato, Sovital, Rossita ਅਤੇ Tatarin ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਿਆ; «Lada» ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਸਵੀਡਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿੱਥੇ lada ਦਾ ਅਰਥ ਖਲਿਹਾਣ ਹੈ
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਕੀ VAZ-2101 ਸਿਰਫ਼ ਨਵੇਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ Fiat 124 ਹੈ? ਨਹੀਂ। ਸੋਵੀਅਤ ਟੈਸਟਾਂ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਪਿਛਲਾ ਐਕਸਲ, ਇਤਾਲਵੀ ਪੁਸ਼ਰੌਡ ਇੰਜਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਪਰਲੇ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਵਾਲਾ ਇੰਜਣ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਡਿਸਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਡਰਮ ਬ੍ਰੇਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਮਿਤਰੋਵ ਦੀ ਰੇਤ ਡਿਸਕ ਪੈਡ 400–800 ਕਿਮੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।
ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੇ Renault 16 ਦੀ ਥਾਂ Fiat 124 ਕਿਉਂ ਚੁਣੀ? ਇੰਜੀਨੀਅਰ Renault ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫ਼ੈਸਲਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੀ — ਜਿਵੇਂ ਬਰੇਜ਼ਨੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੋਵੇ: «ਇਟਲੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨਾਲੋਂ ਨੇੜੀ ਹੈ।»
ਕੀ ਸੌਦੇ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ? ਰਸਤਾ ਵਪਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1958 ਵਿੱਚ ਐਨਰੀਕੋ ਮੱਤੇਈ ਦੀਆਂ ਤੇਲ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ FIAT ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਲਿੰਡਨ ਜੌਨਸਨ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਵੈਟੀਕਨ ਸੌਦੇ ਨੂੰ ਮਸੀਹ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੈਕਟ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।
«ਕਾਰ ਨੰਬਰ 2» ਕੀ ਸੀ? ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ Fiat 125, ਜੋ ਦੋ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਇੰਜਣ ਲਿਆਉਂਦੀ। ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਬਣੀ ਕਾਰ ਅੱਗੇ VAZ-2103 ਬਣੀ। Fiat 124 Familiare ਵਾਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੈਗਨ VAZ-2102 ਬਣੀ।
ਕੀ ਕਾਰ ਲੇਨਿਨ ਦੀ ਸੌਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ? ਮੂਲ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ «ਕਾਰ ਨੰਬਰ 1» 1969 ਲਈ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਦੇਰੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਨਾਅਰਾ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਲਾਂਚ ਨੂੰ ਸੌਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਯੋਗਦਾਨਕਾਰ: ਤਤਿਆਨਾ ਰਾਲਕਾ, ਓਲਗਾ ਤਿਖੋਵਾ, ਸਤਾਨਿਸਲਾਵ ਬੇਰੇਜ਼ੀ, ਸਰਗੇਈ ਆਇਓਨੇਸ, ਅਲੇਕਸੀ ਵੋਸਕ੍ਰੇਸੈਂਸਕੀ, ਡੇਨਿਸ ਦੇਮੇਨਤਿਏਵ, ਨਿਕੋਲਾਈ ਮਾਰਕੋਵ, ਅਲੇਕਸੀ ਖ੍ਰੇਸਿਨ, ਮਕਸੀਮ ਸ਼ੇਲੇਪੇਨਕੋਵ।
ਤਸਵੀਰ: ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਰਕਾਈਵ ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਬੇਲੋਕੋਪਿਤੋਵ, ਸਤਾਨਿਸਲਾਵ ਕਾਜ਼ਾਕੋਵ, ਡੇਨਿਸ ਔਰਲੋਵ, ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਸਮੋਕਵਾਸੋਵ, PJSC AVTOVAZ, FSUE NAMI, ACI, Centro Storico Fiat, Fortepan/Sándor Bauer, Registro Fiat Italiano.
ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਮੂਲ ਲੇਖ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਸਦੀ ਦਾ ਸੌਦਾ: Fiat 124 ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ VAZ-2101 ਬਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮਈ 28, 2025 • ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ 17m
