ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਲੇਲੈਂਡ: ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ 100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਸਕੋ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ

ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ! 8 ਅਗਸਤ 1924 ਨੂੰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਲੈਂਡ ਵਾਹਨ ਕਜ਼ਾਨਸਕੀ ਤੋਂ ਬੇਲੋਰੁਸਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਚੱਲਣ ਲੱਗੇ। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਅਭਿਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੇਲੈਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ।

ਮੋਟਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢਾਂ ਬੜੀ ਔਖੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਸਾਰੇ ਕੈਲੰਡਰ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।” ਮਾਸਕੋ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ “ਮਕੈਨਿਕਲ ਓਮਨੀਬੱਸ” ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਸਨ। 1907 ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਟ ਸ਼ੇਰੇਮੇਤੇਵ ਨੇ ਟਰੱਕਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਦੋ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਪਨਗਰੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1908 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਭਾਰੀ ਬਿਊਸਿੰਗ ਬੱਸ ਮਾਸਕੋ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਆ ਗਈ… ਇਨਕਲਾਬ-ਪੂਰਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਾਰ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ। ਹੁਣ ਲੇਲੈਂਡ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ।

ਅਗਸਤ 1924: ਉਸ ਦਿਨ ਮਾਸਕੋ ਕੀ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ

1924 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਸਨ: ਦੇਸ਼ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਇਲੀਚ [ਲੇਨਿਨ] ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸੋਵੀਅਤ AMO F-15 ਟਰੱਕ ਹਾਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ ਸਨ।

8 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ “ਵੇਚੇਰਨਿਆ ਮੋਸਕਵਾ” (ਅੱਗੇ “ਵੇਚੇਰਕਾ”) ਨੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ: “ਲੇਨਿਨ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ” (ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਬੇਸ਼ੱਕ, ਬਖ਼ਤਰਬੰਦ ਗੱਡੀ ਉੱਤੇ ਇਲੀਚ ਸੀ), “ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਨਾ ਖਰੀਦੋ” (“ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਕਰੋ, ਇੱਕ ਬਦਨਸੀਬ ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰੀ…”), “ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ।” “ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਮਰਰਾ ਜੀਵਨ” ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੀ: “ਡਾਕਾਖੋਰੀ ਲਈ ਫਾਂਸੀ”, “ਮਹਿਲਾ ਚੋਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ”, “ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਐਨੇ ਮਗਨ ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਆ ਰਹੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ…”। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ: “ਜਨਤਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ। ਬੀਅਰ 50 ਕੋਪੇਕ”, “ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ”, ਅਤੇ “ਹਰ ਕੋਈ ਪਸੀਨੇ, ਮੱਸਿਆਂ, ਗਠਿਆਂ, ਚੂਹਿਆਂ, ਚੂਹੀਆਂ, ਤਿਲਚੱਟਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਜੀਵੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ” (ਕਮਾਲ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ!).

ਅਤੇ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਲਗਭਗ ਰਾਹੀਂ-ਰਾਹੀਂ: “ਮਾਸਕੋ ਦੀਆਂ ਨਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅੱਜ ਕਲਾਂਚੇਵਸਕਾਇਆ ਚੌਕ ਅਤੇ ਬੇਲੋਰੁਸਕੋ-ਬਾਲਤੀਸਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਯਮਤ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੇਵਾ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਰਾਤ 11 ਵਜੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਰਸਤਾ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਕ ਭਾਗ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ 10 ਕੋਪੇਕ ਹੈ।”

ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਹੈ “ਨਿਯਮਤ”: ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਇੱਕ ਵੀ ਦਿਨ ਲਈ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਬੱਸ ਕਿੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਲੇਲੈਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ। “ਕ੍ਰਾਸਨਾਇਆ ਨਿਵਾ” ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ: “ਜਿਸ ਬੱਸ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਮੈਂ ਹਰ ਸਵੇਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਸੰਦ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। <…> ਉਸਦਾ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ — ਇੱਕ ਹੁਨਰਮੰਦ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚਿਹਰਾ। ਟੋਪੀ ਦੇ ਛੱਜੇ ਹੇਠੋਂ ਇੱਕ ਨਰਮ ਰੇਖਾ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ… <…> ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਾਫ਼-ਸ਼ੇਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਕੋਹਣੀਆਂ ਤੱਕ ਕਫ਼ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਦਸਤਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਹੱਥ, ਬਰਾਬਾਂਤ ਦੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। <…> ਆਪਣੀ ਕੱਚ ਵਾਲੀ ਕੈਬਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਨਾ ਹੀ ਇਕੱਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਬਾਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ…”

ਅਤੇ “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਤੋਂ: “ਉਹ ਇੰਜਣ ਚਾਲੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਮੜੇ ਦੇ ਦਸਤਾਨੇ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੀ ਕੈਬਿਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <…> ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਕਦਮ ਤੋਂ ਇਮਤਿਹਾਨ ਉਸਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਂਚੇਵਸਕਾਇਆ ਚੌਕ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਔਰਤ, ਖਾਲੀ ਦੁੱਧ ਦੇ ਡੱਬੇ ਖੜਕਾਉਂਦੀ, ਬੱਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। <…> ਪਰ ਡਰਾਈਵਰ ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਨਿਗਾਹ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਰਨ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰੇਕ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ…” ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਲੇਲੈਂਡ ਨੂੰ ਐਸੇ “ਸਰਕਦੇ” ਹੋਏ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਪੈਦਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਣਗੇ?

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੱਸ ਚਲਾਉਣੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ

ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸਨ। ਡਰਾਈਵਰ ਐਨ. ਵੀ. ਫੋਕਿਨ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ: “ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਲੇਲੈਂਡ ਚਲਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ ਸੀ: ਆਖ਼ਰ ਇਹ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਸੀ। ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ… ਸਖ਼ਤ ਪੈਡਲਾਂ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਲੀਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਕ ਲਗਾਉਣ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਸਖ਼ਤ ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਪਿੱਠੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਂਦੇ ਸੀ। ਬੱਸਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਹੱਥੀ ਕ੍ਰੈਂਕ ਨਾਲ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ-ਟੁਕੜਾ ਅੱਗਲਾ ਕੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਵਾਈਪਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬਰਫ਼ ਪੈਂਦੀ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿਲਣ ਵਾਲਾ ਕੱਚ ਚੁੱਕਦੇ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਵੱਜਦੀ। ਯਾਤਰੀ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ। ਤਿੰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਿਜਲੀ ਬਲਬ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦੇ…”

“ਲੇਲੈਂਡ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣਾ ਲਗਭਗ ਦਸ ਪੂਦ [ਕਰੀਬ 163 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ] ਹਿਲਾਉਣ ਵਰਗਾ ਸੀ,” ਡਰਾਈਵਰ ਰੇਮੀਜ਼ੋਵ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। “ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੱਸ ਦਾ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਫੜਿਆ, ਤਾਂ ਪੱਥਰੀਲੀ ਸੜਕ ਦਾ ਅਸਲ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ। ਬੱਸ ਟਰੱਕ ਨਾਲੋਂ ਔਖੀ ਹੈ। ਟਰੱਕ ਚਲਾਓ, ਫਿਰ ਲੋਡ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਠਹਿਰਾਅ ’ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰੋ। ਇੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਝਟਕੇ ਹੀ ਝਟਕੇ ਹਨ।”

ਏ. ਕਾਚਾਲੋਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ: “ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਸੁਖਾਵੀਆਂ ਸਨ: ਤੰਗ ਯਾਤਰੀ ਡੱਬੇ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਿੱਖੀ ਬ੍ਰੇਕ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ…”

ਕੰਡਕਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਕੰਮ ਦੀ ਔਖਿਆਈ ਕਾਰਨ ਕਥਿਤ ਮਨੋ-ਤਕਨੀਕੀ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ: ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀਆਂ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਡਰਾਈਵਰ ਅਕਸਰ ਪੁਰਾਣੇ ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਚਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।

ਜਲਦੀ ਹੀ ਲੇਲੈਂਡ ਐਨੇ ਆਮ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ, ਬਿਊਸਿੰਗ ਟਰੱਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਛੋਟੇ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਧਰਣ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ “ਜ਼ੀਰਾਕਸ” ਜਾਂ “ਪੈਂਪਰਸ”। “ਉਸ ਨਵੇਂ ਆਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਡਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖੋ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਸਕੋ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ੋਰ, ਹਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਇਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਖੜਖੜਾਹਟ ਅਤੇ ਲੇਲੈਂਡਾਂ ਤੇ ਬਿਊਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ,” “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਲਿਖਿਆ।

ਬਾਖਮੇਤੇਵਸਕੀ ਗੈਰਾਜ: ਬੱਸਾਂ ਲਈ ਬਣਿਆ ਰਚਨਾਵਾਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ

ਮਾਸਕੋ ਲਈ ਬੱਸਾਂ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਚਮਕੀਲੀ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਸੀ “ਮੇਲਨਿਕੋਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਬਾਖਮੇਤੇਵਸਕੀ ਗੈਰਾਜ”, ਜੋ 125 ਲੇਲੈਂਡਾਂਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਦੀ-ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ ਵਾਸਤੂਕਾਰ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਮੇਲਨਿਕੋਵ ਨੇ ਬਣਾਇਆ (ਉਹੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਰਬਾਤ ਉੱਤੇ ਅਜੀਬ ਨਲਾਕਾਰ ਘਰ ਬਣਾਇਆ), ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਸ਼ੂਖੋਵ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਜੋ ਸ਼ਾਬੋਲੋਵਕਾ ਦੀ ਜਾਲੀਦਾਰ ਮੀਨਾਰ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਸੀ। ਗੈਰਾਜ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾਵਾਦੀ ਅਲੇਕਸਾਂਦਰ ਰੋਦਚੇਂਕੋ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।

ਮੇਲਨਿਕੋਵ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: “ਮਾਸਕੋ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਲੈਂਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੇਰ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਔਰਦਿੰਕਾ ਗਿਆ (ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣਾ ਗੈਰਾਜ ਸੀ। — ਲੇਖਕ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ) ਅਤੇ ਵੇਖਿਆ: ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ੌਕੀਨਾਂ (ਭਾਵ ਲੇਲੈਂਡ। — ਲੇਖਕ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਝਟਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਤ ਲਈ ਥਾਂ ਲਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। <…> ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੇਲੈਂਡ ਇੱਕ ਖ਼ਾਲਿਸ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। <…> 16 ਮਈ 1926 ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਸਕੋ ਲਈ ਅਣਜਾਣ, ਤਿਰਛੇ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਠੇਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ…”

ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਹਨ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ (ਉੱਥੇ “ਦਾਖ਼ਲਾ ਪਾਸਾ” ਲਿਖਿਆ ਸੀ) ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ। ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਲੀ ਕਿ ਲੇਲੈਂਡ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ — ਪਰ ਇਹ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।

“ਕ੍ਰਾਸਨਾਇਆ ਜ਼ਵੇਜ਼ਦਾ” ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਗੈਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ: “…ਹਾਲ ਇੱਕ ਸੌ ਚਾਲੀ ‘ਲੇਲੈਂਡਾਂ’ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਰੇਂਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਰਚਾਨ ਬੱਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਘੁੱਸ ਗਿਆ। ਇੰਜਣ ਵਿੱਚ ਨੱਕ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਸੋਈਆ ਸੂਪ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਤਰਖਾਣ ਵਾਂਗ ਉਸਨੇ ਛੋਟੇ ਕੱਚ ਰਾਹੀਂ ਤੇਲ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੇਖਿਆ। ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਸਟਾਰਟ ਕ੍ਰੈਂਕ ਘੁਮਾਇਆ। <…> ਹੱਥ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿਲਾਉ ਨਾਲ ਉਰਚਾਨ ਨੇ ਇੰਜਣ ਦੀਆਂ 36 ਘੋੜਾ-ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਬਾਡੀ ਚਮਕੀ ਅਤੇ ਗੈਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੁੜਕ ਗਈ। ਦੂਰਲੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਕੰਡਕਟਰ ਬੈਠਾ ਸੀ…”

ਪਰ ਲੇਲੈਂਡ ਹੀ ਕਿਉਂ?

ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ 1924 ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਘਰੇਲੂ ਬੱਸ ਉਦਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ — ਆਯਾਤੀ ਚੈਸੀ ਉੱਤੇ ਕੁਝ AMO ਵਾਹਨ, ਜੋ ਮਾਸਕੋ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਪਰ ਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਹੀਂ ਸਨ?

ਬਿਲਕੁਲ ਸਨ! “ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੱਸਜ਼” ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ 1900–1945 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਬੱਸ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਸਨ? ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ: ਇੱਕ ਸੌ ਛਿਹੱਤਰ! ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਡੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸੀਂ ਨਾਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਲੇਲੈਂਡ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ, ਉਸੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ “ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ” ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਇਨਕਲਾਬ-ਪੂਰਵ ਰੂਸ ਵਿੱਚ “ਏਜੰਸੀ” ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਈ, ARCOS — All Russian Cooperative Society Ltd., ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ 49 ਮੂਰਗੇਟ ਸੀ। ਲੇਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਰਡਰ ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ — ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸ।

1924: ਪਹਿਲੀਆਂ ਅੱਠ ਬੱਸਾਂ

1 ਮਾਰਚ। ਲੇਲੈਂਡ ਨੂੰ ARCOS ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਮਾਸਕੋ ਲਈ ਅੱਠ ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਰਡਰ ਮਿਲਿਆ। ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਕੀਮਤ 1,647.6 ਪੌਂਡ ਜਾਂ 28,000 ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੂਬਲ ਸੀ।

24 ਮਈ, ਜਿਵੇਂ “ਮੋਟਰ” ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, “ਖੋਰੋਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸੇਰੇਬ੍ਰਿਆਨੀ ਬੋਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਸਨੋਪ੍ਰੇਸਨੇਨਸਕਾਇਆ ਜ਼ਾਸਤਾਵਾ ਦਰਮਿਆਨ ਤਿੰਨ 12-ਸੀਟ ਫੋਰਡ ਬੱਸਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। <…> 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਅੱਠ ਬੱਸਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮਤ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਛੁੱਟੀਆਂ ’ਤੇ <…> ਇੱਕ 16-ਸੀਟ ਫਿਆਟ, ਇੱਕ 33-ਸੀਟ ਬਿਊਸਿੰਗ ਅਤੇ ਦੋ ਤੋਂ ਪੰਜ 30–40-ਸੀਟ ਟਰੱਕ ਵਧਾਏ ਜਾਂਦੇ।” ਤਾਂ ਕੀ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਸੇਵਾ 8 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ? ਪਰ ਇਹ ਰਸਤਾ, ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਊਂਟ ਸ਼ੇਰੇਮੇਤੇਵ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਾਂਗ, ਗਰਮੀ ਦਾ ਉਪਨਗਰੀ ਰਸਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਸੀ।

ਜੂਨ। ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਡਿਲਿਵਰੀ ਹੋਈ। ਅਕਸਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਡਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ GH7 ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਲਗਭਗ ਸਹੀ ਹੈ — ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਖੇਪ ਲਈ ਨਹੀਂ! 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲੇਲੈਂਡ ਨੇ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਕਿਸਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ: A, B, C, D ਤੋਂ Z ਤੱਕ — ਕੁੱਲ ਵੀਹ ਲੜੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ LB, GH ਅਤੇ SG ਵਰਗੀਆਂ ਦੋ-ਅੱਖਰੀ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਉਪ-ਮਾਡਲ ਵੀ ਸਨ।

GH6 Special ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੀ

ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਨੂੰ GH7 ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ GH6ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ “Special” ਉਪਸਰਗ ਨਾਲ — ਕੀੜੀ-ਗੇਅਰ ਦੀ ਥਾਂ ਟਰੱਕ ਵਾਲੇ ਦੋਹਰੇ ਘਟਾਅ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਐਕਸਲ ਵਾਲੀ ਚੈਸੀ ਉੱਤੇ। ਚਾਰ-ਸਿਲਿੰਡਰ ਪੈਟਰੋਲ ਇੰਜਣ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ — ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਹਟਣਯੋਗ ਸਿਲਿੰਡਰ ਹੈੱਡ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ 36 ਅਤੇ 40 ਘੋੜਾ-ਤਾਕਤ।

ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਮ ਸੀ: ਫੇਰੋਡੋ ਕੋਨ ਕਲਚ ਜੋ “ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਮੰਗਦਾ ਅਤੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਸੀ”, ਮਕੈਨਿਕਲ ਬ੍ਰੇਕ ਜੁੱਤੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲੇ ਪਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪਾਵਰ ਸਹਾਇਤਾ ਸਟੀਅਰਿੰਗ। ਵਾਹਨ ਸੱਜੇ-ਹੱਥ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ “ਸਹੀ” [ਸੱਜੇ] ਪਾਸੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਬਾਡੀ (ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਲੇਲੈਂਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦਾ ਢਾਂਚਾ, ਬਾਹਰ ਸਟੀਲ ਦੀ ਚਾਦਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਤਖ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਲਾਈਵੁੱਡ ਦੀ ਪਰਤ ਸੀ; ਛੱਤ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਕੈਨਵਸ ਦੀ ਸੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ)। ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਖੁੱਲਣ ਵਾਲੇ ਹਵਾ-ਰਾਹ ਸਨ। ਕੁਝ ਬੈਂਚ ਲੰਬੇ ਰੁਖ਼, ਕੁਝ ਅੱਡੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨ; ਪਹਿਲੀ ਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੀਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।

4 ਅਗਸਤ, ਤਵੇਰਸਕਾਇਆ ਗਲੀ ਅਤੇ ਲੇਨਿਨਗ੍ਰਾਦਸਕੋਏ ਹਾਈਵੇ ਉੱਤੇ ਪੇਤ੍ਰੋਵਸਕੀ ਪਾਰਕ ਤੱਕ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਟੈਸਟ ਹੋਏ। ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਬੋਲਸ਼ਾਇਆ ਦਿਮਿਤ੍ਰੋਵਕਾ ਅਤੇ ਗਿਓਰਗੀਏਵਸਕੀ ਗਲੀ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਾਲਾ ਗੈਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

9 ਅਗਸਤ, “ਰਾਬੋਚਾਇਆ ਮੋਸਕਵਾ” ਅਖ਼ਬਾਰ: “ਕੱਲ੍ਹ 12 ਵਜੇ ਕਲਾਂਚੇਵਸਕਾਇਆ ਚੌਕ ਤੋਂ ਤਵੇਰਸਕਾਇਆ ਜ਼ਾਸਤਾਵਾ ਤੱਕ ਨਿਯਮਤ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ।”

1925: “ਮੋਸਕਵਾ” ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ

ਜਨਵਰੀ। ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਏ. ਗੋਨਿਆਏਵ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ: “…ਦੂਜੀ ਖੇਪ, 16 ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਆਈ। ਇਹਨਾਂ ਬੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅੱਗਲੇ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਥਾਂ ਬਦਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਤਰੀ ਡੱਬੇ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ। ਲੇਲੈਂਡ ਦੀ ਕੀਮਤ-ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬੱਸ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ‘ਮੋਸਕਵਾ’ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।”

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫੈਕਟਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ GH7 Specialਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਟਾਇਰ ਲੱਗੇ ਸਨ (ਲੇਲੈਂਡ ਦੇ ਡਾਟੇ ਮੁਤਾਬਕ 1085×185 ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 40×8), ਅਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਸਨ — ਕਿੰਗਸਟਨ ਦੀ Ham Works ਬਾਡੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ (ਪਿਛਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੀ), ਅਤੇ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮੇਹਰਾਬੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੈਰਾਜ ਨੰਬਰ 122 ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਕਈ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ: ਚੈਨਲ-ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬੀਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਬ ਕੇ ਬਣੀਆਂ ਡੱਬੀ-ਆਕਾਰ ਬੀਮਾਂ ਲਗਾਈਆਂ, ਬਿਜਲੀ ਸਟਾਰਟਰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਿਕਾਸ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਯਾਤਰੀ ਡੱਬੇ ਦੀ ਹੀਟਿੰਗ ਆਈ ਅਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਕੰਪ੍ਰੈਸਰ ਨਾਲ ਟਾਇਰ ਭਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਵੀ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਸਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਖੁੱਲੇ: ਕੁਰਸਕੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਆਨਸਕੀ (ਹੁਣ ਕੀਵਸਕੀ) ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਂਦਾਵਸਕੀ (ਹੁਣ ਰਿਜ਼ਸਕੀ) ਅਤੇ ਪਾਵੇਲੇਤਸਕੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ।

17 ਮਾਰਚ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਮੌਜੂਦਾ 24 ਬੱਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੇਲੈਂਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ 50 ਬੱਸਾਂ ਮੰਗਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ Mann ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ 30 ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

ਮਈ। ਬੋਲਸ਼ਾਇਆ ਔਰਦਿੰਕਾ ਉੱਤੇ 110 ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਬੱਸ ਗੈਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ; ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਖਮੇਤੇਵਸਕੀ ਗੈਰਾਜ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

7 ਜੁਲਾਈ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਬੱਸ ਰਸਤਾ ਨੰਬਰ 4 ਉੱਤੇ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੱਸ ‘Stayr’ (ਭਾਵ Steyr। — ਲੇਖਕ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ) ਚਲਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਬੱਸ ਲੇਲੈਂਡ ਕਿਸਮ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਸਫ਼ਰ ਨਰਮ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੱਸਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।”

4 ਅਕਤੂਬਰ, “ਸੋਵੇਤਸਕੀ ਸਪੋਰਟ” ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ L’Auto ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਛਾਪੀ: “ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸ ਸੇਵਾ, ਜੋ ‘ਕਾਮਰੇਡਾਂ’ ਨੂੰ ਡਨਲਪ ਬੈਲੂਨ ਟਾਇਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਹੈ।” ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਡਨਲਪ ਟਾਇਰ ਸਨ।

17 ਅਕਤੂਬਰ, “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ 74 ਲੇਲੈਂਡ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ 20 ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ।

23 ਨਵੰਬਰ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਮਾਸਕੋ ਨਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੋਲ 122 ਬੱਸਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 86 ਰੋਜ਼ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ <…> 30 MAN ਬੱਸਾਂ, 2 ਲੇਲੈਂਡ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ Renault ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ 6 ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।”

ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ “ਲੇਲੈਂਡ ਮਸ਼ੀਨਾਂ <…> ਸਾਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਛੇ, <…> ਲਗਭਗ 70 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਡੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ…”

ਉਸੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ “ਆਵਤੋਬੁਸ” ਨਾਮਕ ਪੁਸਤਿਕਾ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। “…ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਲੈਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਚੰਗੀ ਚੋਣ ਸੀ। ਚਾਰ-ਸਿਲਿੰਡਰ ਇੰਜਣ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਚੁੱਪਚਾਪ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਕੁਝ ਛੇ-ਸਿਲਿੰਡਰ ਇੰਜਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ) ਅਤੇ ਬੱਸ ਦਾ ਭਾਰ 440 ਪੂਦ (ਲਗਭਗ 7.2 ਟਨ। — ਲੇਖਕ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ) ਅਤੇ 4 ਟਨ ਲੋਡ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਸਿਰਫ਼ 0.8 ਪੌਂਡ ਪੈਟਰੋਲ (0.33 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ। — ਲੇਖਕ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ) ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਘੱਟ।”

1926: ਇੱਕ ਅੱਗ, ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ

17 ਮਈ। “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਲੇਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ: “ਸ਼ੋਫ਼ਰ (ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ‘f’ ਨਾਲ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। — ਲੇਖਕ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ) ਇੰਜਣ ਦੀ ਇੰਧਨ ਸਪਲਾਈ ਕੱਟਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੈਂਕ ਫਟਣ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਬਿਊਰੇਟਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਅੱਗ ਡਰਾਈਵਰ ਕੈਬਿਨ ਅਤੇ ਬੱਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੈਲ ਗਈ। ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਬੁਲਾਏ ਗਏ; ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਅੱਗ ਬੁਝਾਊ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। <…> ਕੋਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।”

ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਲੇਲੈਂਡ ਦੀ ਅੱਗ ਇਕੱਲਾ ਮਾਮਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ 99% ਅੱਗਾਂ “ਜਰਮਨ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਕੰਪਨ ਨਾਲ ਇੰਧਨ ਪਾਈਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।” Renault ਬੱਸਾਂ ਵੀ ਅਣਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ (ਉਹ ਚੈਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਬਾਡੀਆਂ ਮਾਸਕੋ ਦੀ AMO ਫੈਕਟਰੀ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ): ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਘੋੜਾ-ਖਿੱਚੂ ਬਚਾਅ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਕਹਾਵਤ ਵੀ ਚੱਲੀ: “ਰੂਸੀ ‘ਹੋ!’ ਅਤੇ ‘ਚੱਲ!’ ਫਰਾਂਸੀਸੀ Renault ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਲਈ ਐਸੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਜਲਦੀ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

4 ਅਗਸਤ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “…ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਲੈਂਡ ਕੰਪਨੀ ਸਾਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ <…> ਗੱਲਬਾਤ ਫਿਲਹਾਲ ਰੋਕੀ ਗਈ ਹੈ। <…> ਜਰਮਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ Mann ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੋ ਗੱਲ ਹੈ। <…> ਇਤਾਲਵੀ Lianchia [Lancia] ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਠੋਸ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। <…> ਜੇ ਗੱਲਬਾਤ ਸਫ਼ਲ ਹੋਈ ਤਾਂ 100 ਬੱਸਾਂ ਮੰਗਵਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।” ਫਿਰ ਵੀ Lancia ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਨਮੂਨਾ ਹੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਖ਼ਿਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਖ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।

1927: ਮਾਸਕੋ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ

4 ਜਨਵਰੀ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “…ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੱਸਾਂ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਮਾਸਕੋ ਆਉਣ ਲੱਗਣਗੀਆਂ। ਲੇਲੈਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 50 ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ 10।” ਮੁੜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਿਰਮਾਤਾ, Vickers, ਦੀ ਬਾਡੀ ਨਾਲ (ਲੇਲੈਂਡ ਬੇਹੱਦ ਆਰਡਰਾਂ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ), ਪਰ ਹੁਣ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਤੈਅ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਮਾਸਕੋ ਨੇ ਖ਼ਰਚ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ (ਲੇਲੈਂਡ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤਦ 1,938 ਪੌਂਡ ਜਾਂ 32,000 ਰੂਬਲ ਸੀ) ਅਤੇ “ਲੇਲੈਂਡ ਕਿਸਮ” ਦੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਖੁਦ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਾ।

18 ਫ਼ਰਵਰੀ “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ AMO ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ “27 ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੀ ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸ ਲਈ ਬਾਡੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਣਤਰ ਬਦਲੀ <…> ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ, ਸੀਟਾਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ, ਬਾਡੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। <…> ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਸਕੋ ਨਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲੇਗੀ।”

ਉਸੇ ਸਾਲ AMO ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਯਾਰੋਸਲਾਵਲ Ya-3 ਚੈਸੀ ਉੱਤੇ ਲੇਲੈਂਡ ਵਰਗੀਆਂ, ਪਰ ਛੋਟੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਖੇਪ ਬਣਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ “ਲੇਲੈਂਡ ਕਿਸਮ” ਦੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਮਾਸਕੋ ਨਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ Guzheproizvodstvenny Zavod (ਗੱਡਾ ਉਤਪਾਦਨ ਫੈਕਟਰੀ) ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ 1930 ਤੋਂ AREMKUZ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

25 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਮਾਸਕੋ ਨਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਸੀਲੀ ਕਾਲੋਸ਼ਿਨ ਨੇ Büssing ਟਰੱਕ ਚੈਸੀ ਉੱਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਬੱਸ ਬਾਡੀ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਤਿੰਨ-ਐਕਸਲ — ਮਿਸਾਲ ਬੇਸ਼ੱਕ ਲੇਲੈਂਡ ਸੀ।

29 ਅਪ੍ਰੈਲ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਮਾਸਕੋ ਨਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ 13 ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ <…> ਮਾਸਕੋ — ਓਸਤਾਂਕੀਨੋ ਉਪਨਗਰੀ ਰਸਤਾ ਖੁੱਲੇਗਾ। ਅੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, <…> ਚੇਰਕੀਜ਼ੋਵੋ — ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਲੋਸੀਨੋਓਸਤ੍ਰੋਵਸਕਾਇਆ — ਕੇਂਦਰ। 15 ਮਈ ਤੱਕ Mann ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਣਤਰ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬੱਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।”

ਸਤੰਬਰ। AREMKUZ ਵਿੱਚ ਲੇਲੈਂਡ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੰਜ ਬਾਡੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀਆਂ: ਨਾ ਢੰਗ ਦੇ ਸੰਦ ਸਨ, ਨਾ ਕੁਸ਼ਲ ਮਜ਼ਦੂਰ।

1 ਨਵੰਬਰ, ਬਾਖਮੇਤੇਵਸਕੀ ਬੱਸ ਡਿਪੋ ਖੁੱਲਿਆ। ਔਰਦਿੰਸਕੀ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਸੱਠ ਲੇਲੈਂਡ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ।

1928: ਡਿਪੋ ਪੂਰਾ, ਡਿਲਿਵਰੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ

ਅਪ੍ਰੈਲ। ਬਾਖਮੇਤੇਵਸਕੀ ਡਿਪੋ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।

23 ਜੁਲਾਈ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਲੇਲੈਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਮਾਸਕੋ ਆਉਣ ਲੱਗਣਗੀਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਖੇਪ ਅਗਸਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 30 ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ।” ਪਰ ਡਿਲਿਵਰੀਆਂ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਸਾਲ ਖਿੱਚ ਗਈਆਂ।

23 ਸਤੰਬਰ, “ਕ੍ਰਾਸਨਾਇਆ ਜ਼ਵੇਜ਼ਦਾ” ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਯਾਤੀ ਪੈਟਰੋਲ ਨਾਲੋਂ ਸਸਤੇ “ਪੈਟਰੋਲ-ਬੈਂਜ਼ੋਲ” ਇੰਧਨ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਦੋ ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸਾਂ, ਦੋ ਡੇਢ-ਟਨ AMO ਟਰੱਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋ Steyr ਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।

1929: ਇਕੱਲਾ Long Lion, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ

24 ਜਨਵਰੀ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “…ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਨਵੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਲਈ ਚੈਸੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੇਪ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਸ ਚੈਸੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਨਿਨਗ੍ਰਾਦ ਬੰਦਰਗਾਹ ਪਹੁੰਚਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨਾ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਸਕੋ ਨਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਵੀਆਂ ਚੈਸੀ ਲਈ ਬਾਡੀਆਂ ਬਣਾਉਣਗੀਆਂ। ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਬਾਕੀ 20 ਚੈਸੀ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਤਜਰਬੇ ਵਜੋਂ, ਮਾਸਕੋ ਨਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੀ 1 ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸ ਮੰਗਵਾਈ ਹੈ। <…> ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹਾਦਸੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਜਾਲੀ ਹੈ <…> ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਚੌੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ। ਸੀਟਾਂ ਹੋਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ <…> ਇੰਜਣ ਕਾਫ਼ੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਬੱਸ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਨਗਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਨਵੀਂ ਮਸ਼ੀਨ ਢੁੱਕਵੀਂ ਰਹੀ <…> ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਨਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਇਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੱਸ ਚੁਣੇਗੀ।”

ਇਹ ਮਾਡਲ ਸੀ Long Lion LSC3 ਲੰਮੇ ਪਹੀਆ-ਅੰਤਰ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਹੁੱਡ ਨਾਲ। ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਨਮੂਨਾ ਹੀ ਰਿਹਾ — ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਇਸ ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਤੈਅ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ!

14 ਫ਼ਰਵਰੀ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਮਾਸਕੋ ਨੂੰ ਲੇਲੈਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ 11 (ਗਲਤੀ — 10। — ਲੇਖਕ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ) ਚੈਸੀ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੈਸੀ ਉੱਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਬਣੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। <…> ਨਵੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਰਸਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹਾਲੀਆ ਕੜੀ ਠੰਢ ਵਿੱਚ 16 ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।” ਮਾਸਕੋ ਦੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਡੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੀ ਸਨ। 1929 ਦੌਰਾਨ ਔਰਦਿੰਸਕੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸਾਰੀਆਂ 177 ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਾਖਮੇਤੇਵਸਕੀ ਡਿਪੋ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

1931–1932: “ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ”

29 ਦਸੰਬਰ 1931। “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ AMO ਅਤੇ Ya-6 ਬੱਸਾਂ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।

ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਦੀ “ਮਾਸਕੋ ਬੱਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ” ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: “ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਯਾਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਨੇ ਯਾਰੋਸਲਾਵਲ ਫੈਕਟਰੀ ਨੂੰ 100 Ya-6 ਚੈਸੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਡੀਆਂ AREMKUZ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੱਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿਸਮ, ਲੇਲੈਂਡ, ਦੀ ਬਾਡੀ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਮਾਸਕੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ Ya-6 ਚੈਸੀ ਉੱਤੇ ਐਸੀਆਂ ਹੀ ਬਾਡੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ (ਹੋਰ ਸਹੀ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਹਿਲੇ ਹੋਏ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲੇਲੈਂਡ-ਮੋਸਕਵਾ ਬਾਡੀਆਂ)। ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ‘ਯਾਰੋਸਲਾਵਕਾ’, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਇਹ ਬੱਸਾਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਲੇਲੈਂਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ। ਕੁੱਲ 1930–1932 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਨੂੰ 101 Ya-6 ਬੱਸਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।” ਇੱਕੋ ਮੁੱਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੇਲੈਂਡਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਇਹ ਸਭ ਹੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਨ…

3 ਫ਼ਰਵਰੀ 1932, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਲੰਡਨ ਦੀ ਲੇਲੈਂਡ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮੋਸਆਵਤੋਟ੍ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਕਿਤਾਬ ਭੇਜੀ <…> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ <…> ਅਤੇ ਹਰ ਮਸ਼ੀਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਜ਼ੇ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੋਸਆਵਤੋਟ੍ਰਾਂਸ ਨੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਿਸਟਰ ਲੇਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ <…> ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਲੇਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬਿਊਸਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟਰੱਕ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। <…> ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਰਸਤਾ ਨੰਬਰ 1 ਉੱਤੇ ਤਵੇਰਸਕਾਇਆ ਤੋਂ ਕਲਾਂਚੇਵਸਕਾਇਆ ਚੌਕ ਤੱਕ ਚੱਲੀਆਂ। ਅੱਜ ਰਸਤਾ ਨੰਬਰ 1 ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ‘ਅੰਗਰੇਜ਼’ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ।”

15 ਮਾਰਚ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਸਟਾਲਿਨ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਫੈਕਟਰੀ 1932 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਨੂੰ 28-ਸੀਟ ਵਾਲੀਆਂ 400 ਬੱਸਾਂ ਦੇਵੇਗੀ <…> ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੇਲੈਂਡ ਵਿਰਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। <…> ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਸੋਵੀਅਤ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।”

16 ਸਤੰਬਰ “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਲੇਲੈਂਡ ਕਿਸਮ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬੱਸਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? <…> …ਲੰਬੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੇਲੈਂਡ <…> ਬਹੁਤ ਅਸਥਿਰ, ਝਟਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਹਨ।”

25 ਸਤੰਬਰ “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਲੇਲੈਂਡ ਅਤੇ Ya-6 ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਟ੍ਰੇਲਰ ਵਰਤ ਕੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।

1933: “ਸਾਹ ਚੜ੍ਹੀ ਬੱਸ”

6 ਜਨਵਰੀ। “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ “ਸਾਹ ਚੜ੍ਹੀ ਬੱਸ” ਛਾਪਿਆ। “ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮਸ਼ੀਨਾਂ <…> ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ਰਾਬੀਆਂ ਕਾਰਨ ਡਿਪੋ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ <…> ਬਾਖਮੇਤੇਵਸਕੀ ਡਿਪੋ ਵਿੱਚ ਲੇਲੈਂਡ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਜਾਂਚਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਬੱਸ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਫੇਰੇ ਤੋਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਾਰੋਸਲਾਵਲ Ya-6 ਨੂੰ AREMZ ਫੈਕਟਰੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦੀ ਹੈ <…> ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ AMO-2 ਅਤੇ AMO-4 ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ <…> ਮੋਸਆਵਤੋਟ੍ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਤੁਰੰਤ ਤਕਨੀਕੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਟਰੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੂਰਾ ਸਪੈਨਰ ਸੈੱਟ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਖ਼ਰਾਬੀ ਲਈ ਨਿਕਲਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਰੱਸੀ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।”

29 ਅਗਸਤ, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਲੇਲੈਂਡ ਹੁਣ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਸਆਵਤੋਟ੍ਰਾਂਸ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖ਼ਰਾਬੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲੀਆਂ 15 ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਰੱਦ ਕੀਤੀਆਂ। 9 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ 8 ਲੱਖ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਹਨ।” ਅੱਜ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਲਈ ਵੀ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਤਾਰੀਫ਼ ਦੂਰੀ! ਅੱਗੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ZIS ਵਿਖੇ ਦੋ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਬੱਸ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਟਰਾਲੀਬੱਸਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਬੱਸਾਂ — ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ।

1934: ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ

23 ਫ਼ਰਵਰੀ। “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਪਛਾਣਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ। “ਰਸਤੇ 1, 4, 21 ਨੂੰ ਸਟਾਲਿਨ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਆਟੋ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ (ਛੋਟੀਆਂ, ਨੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਲ) ਸੇਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਰਸਤੇ 2 ਅਤੇ 3 ਉੱਤੇ ਯਾਰੋਸਲਾਵਲ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ (ਉੱਚੀਆਂ, ਲਾਲ, ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਨੰਬਰ ਖੱਬੇ) ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਰਸਤੇ 5, 6 ਅਤੇ 10 ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਲੈਂਡ (ਯਾਰੋਸਲਾਵਲ ਵਾਲੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਪਰ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਨੰਬਰ ਸੱਜੇ) ਹਨ।”

29 ਜੂਨ “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਨੂੰ “ਸ਼ਾਨਦਾਰ” ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗਣ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਡੱਬਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। ਅੰਦਰ ਰਸਤਾ-ਪਟੀਆਂ ਲਗਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਹੈੱਡਲਾਈਟਾਂ ਹੋਰ ਚਮਕੀਲੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਉਸੇ ਸਾਲ AREMKUZ ਵਿੱਚ “ਲੇਲੈਂਡ ਕਿਸਮ” ਦੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੁਰੰਮਤ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ) ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ।

3 ਸਤੰਬਰ “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਹੀਟਿੰਗ ਦਾ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ। “ਪਿਛਲੀ ਸਰਦੀ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਹੀਟਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੇ ਰਹੇ। <…> ‘ਯਾਰੋਸਲਾਵਕਾ’ ਉੱਤੇ ਹੀਟਿੰਗ ਯੰਤਰ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। <…> ਲੇਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ ਸਟਾਲਿਨ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀਆਂ 135 ਬੱਸਾਂ ਹੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। <…> …ਸਾਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਿਜਲੀ ਹੀਟਰਾਂ ਲਈ ਬੈਟਰੀਆਂ ਜਾਂ ਨਿਕਾਸ ਗੈਸ ਨਾਲ ਗਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਸ ਪਾਈਪ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।”

1935–1939: ਆਖਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

28 ਜਨਵਰੀ 1935, “ਕ੍ਰਾਸਨਾਇਆ ਜ਼ਵੇਜ਼ਦਾ”: “ਮਾਸਕੋ ਕੋਲ 415 ਮੋਟਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਬੱਸ ਬੇੜਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 100 ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਲੈਂਡ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਬੱਸਾਂ ਸੋਵੀਅਤ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਹਨ।”

1936। ਮਾਸਕੋ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ Ya-6 ਬੱਸਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ — ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਮੁਤਾਬਕ ਯਾਰੋਸਲਾਵਲ ਚੈਸੀ ਦੀ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬ੍ਰੇਕਾਂ, ਕਾਰਨ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸੇ (ਅਮਰੀਕੀ Hercules ਇੰਜਣ ਅਤੇ ਗੇਅਰਬਾਕਸ, Mercedes ਸਟੀਅਰਿੰਗ) ਜੰਗ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਯਾਰੋਸਲਾਵਲ ਟਰੱਕਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ।

11 ਜਨਵਰੀ 1937, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਸਾਨੂੰ ZIS-8 ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ 500 ਨਵੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ, ਘਿਸੇ ਹੋਏ ਲੇਲੈਂਡ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਹਟਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ 1000 ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।” ਰੂਸੀ ਸ਼ਬਦ “ekspluatatsia” [ਚਲਾਉਣਾ] ਉਸ ਵੇਲੇ ‘o’ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

27 ਜਨਵਰੀ 1938, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਬੱਸ ਸਟਾਪ ਉੱਤੇ ਕਤਾਰ ਹੈ। <…> ਆਖ਼ਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕਿਆ ਲੇਲੈਂਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। <…> ਕੁਝ ਦਰਜਨ ਮੀਟਰ ਚੱਲ ਕੇ ਮਸ਼ੀਨ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ… ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਿਪੋ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ <…> ਗੇਅਰਬਾਕਸ ਦੀ <…> ਖ਼ਰਾਬੀ ਕਾਰਨ।” ਅੱਗੇ ਬੱਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ।

9 ਅਗਸਤ 1939, “ਵੇਚੇਰਕਾ”: “ਲੇਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਿਆਟ ਮਾਸਕੋ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ…” ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਸਕੋ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚ ਲੇਲੈਂਡਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। 1974 ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ 50ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ’ਤੇ “ਵੇਚੇਰਕਾ” ਨੇ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੁੱਕ ਸੁੱਟ ਕੇ [ਸਵਾਰੀ ਲਈ] ਲੇਲੈਂਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਆਮ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੀ।”

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸਨ?

ਇਸ ਲਈ ਅਭਿਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਅਤੇ ਖਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਡਾਟੇ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ 177 ਲੇਲੈਂਡਮਿਲੇ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 175 ਸਨ (1928 ਵਿੱਚ 33 ਨਹੀਂ, 31 ਮਸ਼ੀਨਾਂ: ਠੀਕ 30 AREMKUZ ਬਾਡੀਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ Long Lion)। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਭੇਜੀਆਂ ਆਖ਼ਰੀ 15 ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਖ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖਾਰਕੀਵ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ 1925 ਵਿੱਚ 20 ਲੇਲੈਂਡ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਬਚੇ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਖਾਰਕੀਵ” ਬਾਡੀਆਂ “ਮਾਸਕੋ” ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ।

26 ਮਿਲੀਅਨ ਰੂਬਲ ਦੀ ਨਕਲ

ਅੱਜ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਪਹਿਲੀ ਖੇਪ ਦੇ 1924 ਵਾਲੇ ਲੇਲੈਂਡ GH6 ਦੀ 1:1 ਆਕਾਰ ਦੀ “ਨਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਨਕਲ” ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਹੈ ਕਿੰਨੀ ਕੀਮਤ ਹੋਵੇਗੀ? 25,936,989 ਰੂਬਲ ਅਤੇ 99 ਕੋਪੇਕ! ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨੀ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣਗੇ: ZIS-5 ਟਰੱਕ ਤੋਂ ਪਿਛਲਾ ਐਕਸਲ, ਅੱਗਲੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗ, ਡਰਾਈਵਸ਼ਾਫਟ ਅਤੇ ਹੈੱਡਲਾਈਟਾਂ; GAZ-53 ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ; Valdai ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗ। ਲਗਭਗ ਇੰਨੀ ਹੀ, ਕਰੀਬ 27 ਮਿਲੀਅਨ ਰੂਬਲ, ਦੂਜੀ ਨਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਨਕਲ — ਦੋ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ YaTB-3 ਟਰਾਲੀਬੱਸ — ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ KAMAZ ਟਰੱਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਣਗੇ।

ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਕਲਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰੂਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਯਹੂਦੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ… ਮਤਲਬ ਓਬਰਾਜ਼ਤਸੋਵਾ ਗਲੀ 11 ਉੱਤੇ ਬਾਖਮੇਤੇਵਸਕੀ ਗੈਰਾਜ ਜਾਓ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਾਸਤੂਕਾਰ ਮੇਲਨਿਕੋਵ ਦੇ 1965 ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹੋ: “ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਨੀ ਲਾਡ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ <…> ਪਰ ਮੇਰੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਮਕਾਨ ਦੀ ਕਦਰ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ…”

ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ (ਪਾਸਪੋਰਟ ਡਾਟਾ)

ਮਾਪਦੰਡ	ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ
ਮਾਡਲ	Leyland GH6 Special / GH7 Special
ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ	28–29 / 6–7 (ਟਿੱਪਣੀ: 6–7 ਸੰਭਵ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ)
ਲੰਬਾਈ / ਚੌੜਾਈ / ਉਚਾਈ, ਮਿ.ਮੀ.	8000 / 2320 / 3150
ਪਹੀਆ-ਅੰਤਰ, ਮਿ.ਮੀ.	4826
ਖਾਲੀ / ਕੁੱਲ ਭਾਰ, ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ	6075 / 9107
ਇੰਜਣ, ਘਣਤਾ, ਲੀਟਰ	6.7
ਤਾਕਤ, ਘੋੜਾ-ਤਾਕਤ	36 ਜਾਂ 40
ਗੇਅਰਬਾਕਸ	4-ਗਤੀ ਹੱਥੋਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ

ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੂੰ ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿਲਿਵਰੀਆਂ (ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਡਾਟੇ ਮੁਤਾਬਕ)

ਸਾਲ/ਮਹੀਨਾ	ਗਿਣਤੀ	ਮਾਡਲ	ਬਾਡੀ ਨਿਰਮਾਤਾ	ਮੰਜ਼ਿਲ ਸ਼ਹਿਰ
1924/06	8	GH6 Special	Leyland	ਮਾਸਕੋ
1924/11—12	16	GH7 Special	Ham Works*	ਮਾਸਕੋ
1925/05—07	40	GH7 Special	Leyland	ਮਾਸਕੋ
1925/05—08	20	GH7 Special	Leyland	ਖਾਰਕੀਵ
08.10.25	30	GH7 Special	Leyland	ਮਾਸਕੋ
1927/02—06	50	GH7 Special	Vickers	ਮਾਸਕੋ
1928/11—12	30	GH7 Special	AREMKUZ**	ਮਾਸਕੋ**
1928/12	1	Long Lion LSC3	Leyland	ਮਾਸਕੋ
1929/01—02	15	GH7 Special	ਡਾਟਾ ਨਹੀਂ	ਖਾਰਕੀਵ (?)
ਕੁੱਲ	210

ਟਿੱਪਣੀ: 1925 ਵਿੱਚ ਇੰਧਨ ਟੈਂਕਰਾਂ ਸਮੇਤ 35 ਟਰੱਕ ਵੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਖੇਪਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਵੀ Ham Works ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਣ। ** “ਆਵਤੋਰੇਵਿਊ” ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਡਾਟੇ ਮੁਤਾਬਕ।

ਮਾਸਕੋ ਲਈ ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿਲਿਵਰੀਆਂ (ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਡਾਟੇ ਮੁਤਾਬਕ)

ਸਾਲ	ਗਿਣਤੀ	ਗੈਰਾਜ ਨੰਬਰ
1924	24	1—24
1925	70	25—68, 11, 113, 114, 116—138
1926	28	139—149, 151—157, 159—169
1927	22	70, 73—88, 105, 107—110
1928	33*	170—207 ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ
ਕੁੱਲ	177

ਟਿੱਪਣੀ: 1928 ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ 33 ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 30 AREMKUZ ਬਾਡੀਆਂ ਲਈ ਚੈਸੀ ਸਨ।

ਮਾਸਕੋ ਲਈ “ਲੇਲੈਂਡ ਕਿਸਮ” ਦੀਆਂ AREMKUZ ਬਾਡੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ Ya-6 ਬੱਸਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿਲਿਵਰੀਆਂ

(ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਡਾਟੇ ਮੁਤਾਬਕ)

ਸਾਲ	ਗਿਣਤੀ	ਗੈਰਾਜ ਨੰਬਰ
1930	28	208—335
1931	65	(ਮੂਲ ਡਾਟੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ)
1932	8	(ਮੂਲ ਡਾਟੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ)
ਕੁੱਲ	101

ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਡਾਟੇ ਮੁਤਾਬਕ)

ਸਾਲ, ਮਹੀਨਾ	ਗਿਣਤੀ	ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਨੁਸਾਰ (ਵੰਡ)
1925, ਦਸੰਬਰ	138	Leyland — 94, MAN — 30, Renault — 12, Ford — 2
1929, ਜਨਵਰੀ	196	ਲੇਲੈਂਡ — 175, MAN — 16, Büssing — 3, Fiat — 1, AREMKUZ ਬਾਡੀ ਵਾਲਾ Ya-3 — 1
1932, ਜਨਵਰੀ	268	Leyland — 177, Ya-6 with AREMKUZ body — 65, AMO-4 — 25, Lancia — 1
1933, ਅਕਤੂਬਰ	369	ਆਯਾਤੀ — 125, ਘਰੇਲੂ — 244
1935, ਜਨਵਰੀ	415	ਲੇਲੈਂਡ — 100, ਘਰੇਲੂ — 315

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ? 8 ਅਗਸਤ 1924 ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਲੈਂਡ ਬੱਸਾਂ ਕਲਾਂਚੇਵਸਕਾਇਆ ਚੌਕ ਅਤੇ ਬੇਲੋਰੁਸਕੋ-ਬਾਲਤੀਸਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਰਮਿਆਨ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸੇਵਾ ਸਵੇਰੇ 8 ਤੋਂ ਰਾਤ 11 ਵਜੇ ਤੱਕ ਸੀ, ਰਸਤਾ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਭਾਗ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ 10 ਕੋਪੇਕ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇੱਕ ਵੀ ਦਿਨ ਲਈ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਮਾਸਕੋ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਲੇਲੈਂਡ ਮਾਡਲ ਮਿਲਿਆ? ਪਹਿਲੀ ਅੱਠ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਖੇਪ GH6 Specialਸੀ, ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੱਸਿਆ GH7 ਨਹੀਂ — 36 ਜਾਂ 40 ਘੋੜਾ-ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਚਾਰ-ਸਿਲਿੰਡਰ ਪੈਟਰੋਲ ਇੰਜਣ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸਟੀਅਰਿੰਗ, ਅਤੇ ਮਕੈਨਿਕਲ ਬ੍ਰੇਕ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲੇ ਪਹੀਆਂ ਉੱਤੇ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਖੇਪਾਂ GH7 Special ਸਨ, ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਇੱਕ Long Lion LSC3 ਵੀ ਆਇਆ।

ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਲੇਲੈਂਡ ਸਨ? ਮੋਸਗੋਰਟ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ 177 ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਡਾਟੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 175 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ 210 ਬੱਸਾਂ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਖਾਰਕੀਵ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ 15 ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅਣਜਾਣ ਹੈ।

ਕੀ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਲੇਲੈਂਡ ਅੱਜ ਵੀ ਬਚਿਆ ਹੈ? ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਸਕੋ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ 1924 ਦੇ GH6 ਦੀ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ, ਨਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਨਕਲ 25,936,989 ਰੂਬਲ 99 ਕੋਪੇਕ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ZIS-5, GAZ-53 ਅਤੇ Valdai ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣਗੇ।

ਕੀ ਉਸ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਅੱਜ ਵੀ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਾਂ — ਓਬਰਾਜ਼ਤਸੋਵਾ ਗਲੀ 11 ਉੱਤੇ ਬਾਖਮੇਤੇਵਸਕੀ ਗੈਰਾਜ, ਜੋ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਮੇਲਨਿਕੋਵ ਨੇ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਸ਼ੂਖੋਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 125 ਲੇਲੈਂਡਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅਲੇਕਸਾਂਦਰ ਰੋਦਚੇਂਕੋ ਨੇ ਜਿਸਦੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ। ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ।

ਤਸਵੀਰ: ਫਿਓਦੋਰ ਲਾਪਸ਼ਿਨ

ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਮੂਲ ਲੇਖ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਮਾਸਕੋ ਦਾ ਲੇਲੈਂਡ: 100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਮਾਸਕੋ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਸਨ