Ford Fairlane 500 Skyliner giữ một vị trí độc đáo trong lịch sử ngành ô tô với tư cách là mẫu coupe-mui trần có mui cứng thu gọn được sản xuất hàng loạt đầu tiên trên thế giới. Được sản xuất từ năm 1957 đến 1959, mẫu xe đầy tham vọng này của Ford kết hợp sự thoải mái của mui cứng với cảm giác tự do của xe mui trần, đi trước hàng thập kỷ so với các đối thủ như Mercedes SLK – hãng sau này đã phổ biến hóa ý tưởng này. Dưới đây là câu chuyện về sự ra đời, kỹ thuật chế tạo và sự suy tàn của mẫu xe này.
Nguồn gốc của ý tưởng mui cứng thu gọn
Ý tưởng về một chiếc xe có mui cứng thu gọn thuộc về nhà phát minh người Mỹ Ben Ellerbeck đến từ Salt Lake City. Vào năm 1922, ông đã chế tạo chiếc xe “biến hình” đầu tiên trên thế giới với mui cứng tháo rời được, dựa trên mẫu Hudson Super Six hai cửa. Phần mui là một khối liền với kính sau và di chuyển ra phía sau nhờ cơ chế đòn bẩy, được kích hoạt bằng tay quay ở bên phải xe, “phủ” lên phần thân sau của xe. Ellerbeck đã chào bán phát minh của mình cho Ford và Packard, nhưng cả hai hãng đều không tỏ ra hứng thú vào thời điểm đó.
Georges Paulin và mẫu coupe-mui trần châu Âu
Ý tưởng này xuất hiện trở lại gần một thập kỷ sau đó, vào năm 1931, nhờ công của người Pháp Georges Paulin – một nha sĩ theo nghề nghiệp nhưng lại là nhà thiết kế và kỹ sư theo đam mê. Thiết kế của ông, mang tên Eclipse, sử dụng một hệ truyền động điện cồng kềnh, với phần mui gấp gọn vào khoang hành lý. Ban đầu Paulin đã cố gắng, nhưng không thành công, trong việc thuyết phục André Citroën quan tâm đến phát minh của mình. Sau đó ông hợp tác với xưởng chế tạo thân xe Pourtout, và năm 1933, chiếc xe đầu tiên được chế tạo với thiết kế mui gấp của Paulin là mẫu Hotchkiss bốn cửa.
Thiết kế này sau đó được sử dụng trên mẫu Lancia Belna, sản xuất tại Pháp, và đến năm 1934 nó đã đến với Peugeot. Những chiếc coupe-mui trần đời đầu được chế tạo theo đơn đặt hàng riêng lẻ, nhưng mẫu xe “biến hình” tương đối được sản xuất hàng loạt đầu tiên là Peugeot 402 Eclipse, với 580 chiếc được sản xuất từ năm 1935 đến 1939. Người mua có thể chọn hệ truyền động điện đắt tiền cho mui xe như một tùy chọn, trong khi bản tiêu chuẩn sử dụng tay quay tương tự thiết kế nguyên bản của Ellerbeck.
Năm 1940, ý tưởng mui cứng thu gọn quay trở lại nước Mỹ với một trong những mẫu xe concept đầu tiên trên thế giới, chiếc Chrysler Thunderbolt. Xe có thân bằng nhôm với phần mui “lật” vào một khoang riêng, xoay quanh một trục phía sau ghế ngồi.
Ford đã đưa mui cứng thu gọn đến với đại chúng như thế nào
Sau Thế chiến thứ hai, người Mỹ là những người đầu tiên quay trở lại với ý tưởng coupe-mui trần – và một cách hợp lý, chính là thông qua hãng Ford Motor Company, mà ban lãnh đạo hãng này từng từ chối ý tưởng ban đầu của Ellerbeck ba mươi năm trước đó. Cơ chế mui cứng thu gọn ban đầu được nhóm kỹ sư của Gil Spear thiết kế cho mẫu Continental Mark II năm 1955, mẫu xe đắt nhất trong danh mục sản phẩm của Ford, được tiếp thị riêng biệt với thương hiệu Lincoln.
Tuy nhiên, nhu cầu đối với mẫu coupe tiêu chuẩn lại thấp đến mức Ford lỗ một nghìn đô la trên mỗi chiếc xe bán ra, dù mức giá lên tới 10.000 đô la. Mẫu xe này ngừng sản xuất vào năm 1957. Vào thời điểm đó, Ford đã chi hơn hai triệu đô la để phát triển mui cứng thu gọn và cần thu hồi khoản đầu tư này bằng cách lắp cơ chế đó lên một mẫu xe khác. Thật không may:
- Thân xe Lincoln đầu thập niên 1950 không có đủ không gian khoang hành lý cho cơ chế này, còn mẫu xe được thiết kế lại thì phải đến năm 1958 mới sẵn sàng.
- Dòng xe Mercury mới cũng bị trì hoãn.
- Các mẫu xe du lịch của Ford là gần với khả năng sản xuất nhất.
Kết quả là, công nghệ dành cho phân khúc cao cấp này – theo ngôn ngữ tiếp thị ngày nay – lại xuất hiện trên một chiếc “xe bình dân”: Ford Fairlane 500 đời 1957.
Khám phá Skyliner: Kích thước và thiết kế
Được đặt tên là Skyliner, chiếc coupe-mui trần này là mẫu xe dài nhất trong danh mục sản phẩm của Ford – dài gần 5,4 mét từ cản trước đến cản sau và rộng gần hai mét. Mọi thứ trên xe đều có cảm giác quá khổ: vỏ bộ vi sai giống như của một chiếc xe tải, còn hệ thống treo sau sử dụng nhíp sáu lá.
Cơ chế mui cứng thu gọn hoạt động như thế nào
Mui gấp được điều khiển bằng một cần gạt lắp bên trái trụ lái. Một bộ rơle trong khoang hành lý điều khiển toàn bộ quá trình, được kết nối với các mô-tơ điện và công tắc hành trình đặt dọc theo đường di chuyển của mui xe và các cơ cấu nâng đỡ của nó. Có một khoảng dừng đáng chú ý từ hai đến ba giây giữa các giai đoạn. Không cần đến bất kỳ hệ thống điện tử nào, trình tự cơ khí này ngăn ngừa xung đột giữa các bộ phận khác nhau của hệ thống – ví dụ, mui xe không thể bắt đầu gấp lại khi nắp khoang hành lý còn đóng. Toàn bộ quá trình biến hình mất gần một phút.
Có bảy mô-tơ điện tham gia vào quá trình biến hình:
- Mở khóa hai chốt vít của nắp khoang hành lý
- Nâng nắp khoang hành lý lên
- Gấp phần trước của nắp (phần này biến thành kệ để đồ phía sau ghế sau)
- Mở khóa các chốt mui ở khung kính chắn gió
- Mở khóa các chốt mui ở phía sau thân xe
- Thu mui xe vào khoang hành lý (mô-tơ mạnh nhất)
- Xoay phần “che nắng” của mui xe đồng thời với quá trình thu gọn
Sau đó, nắp khoang hành lý trở về vị trí ban đầu. Toàn bộ quá trình kéo dài 58 giây.
Có một điểm đáng chú ý: không thể mở khoang hành lý bằng tay. Để cho một chiếc túi vào, bạn phải dùng chính cần gạt đó để khởi động quá trình biến hình và dừng nó lại ngay sau khi nắp khoang hành lý được nâng lên – với điều kiện mui xe đã được dựng lên trước đó – rồi hạ nắp xuống lại theo cách tương tự.
Thông số động cơ và hiệu năng
Mẫu Skyliner đời 1957 được cung cấp với lựa chọn bốn loại động cơ V8 có dung tích từ 4,5 đến 5,1 lít:
- Bản tiêu chuẩn: 190 mã lực
- Bản tăng áp mạnh nhất: 300 mã lực
- Xe thử nghiệm của chúng tôi: động cơ hút khí tự nhiên dung tích 5,1 lít, 245 mã lực, đi kèm hộp số tự động ba cấp Ford-O-Matic do Borg Warner chế tạo
Cùng lên đường nào!
Cảm giác lái Skyliner như thế nào
Dùng một chiếc chìa khóa nhỏ, giống như chìa khóa hộp thư, tôi khởi động động cơ, kéo cần trên trụ lái về phía mình rồi đẩy xuống, và với một cú giật rõ rệt, xe vào số – không phải số một, mà là số hai. Ở chế độ Drive, hộp số chỉ sử dụng số hai và số ba, đó là lý do vì sao hộp số tự động của Ford thường bị nhầm là hộp số hai cấp.
Chiếc Skyliner nặng hai tấn lăn bánh êm ái và chuyển sang số ba gần như không nhận ra ở tốc độ khoảng 40 km/h. Động cơ V8 gầm gừ hài lòng dưới nắp capo và tha thứ cho hầu hết mọi cách vận hành thiếu chuẩn mực – kể cả việc tăng tốc từ vòng tua không tải ở số ba. Như người Mỹ vẫn thường nói: không gì có thể thay thế được dung tích xi-lanh.
Hệ thống treo rất êm – khi gặp ổ gà lớn, thân xe rung lắc rõ rệt, còn trên mặt đường gợn sóng thì xe có cảm giác lắc lư. Dù vậy, Skyliner không hề lỏng lẻo: xe giữ đường khá tốt, và độ nghiêng thân xe khi vào cua không quá mức. Vô lăng cảm giác hoàn toàn “chết” khi ở vị trí trung tâm, nhưng bất ngờ lại tạo ra lực phản hồi rõ rệt khi vào cua – kết quả của hệ thống trợ lực lái tương đối yếu. Sau này, vào thập niên sáu mươi, các nhà sản xuất Mỹ đã tăng cường trợ lực lái mạnh hơn nhiều và về cơ bản đã loại bỏ hoàn toàn cảm giác lái. Trên Skyliner, lực trợ lực chỉ vừa đủ. Khi xe đứng yên, hệ thống trợ lực lái thường bị “kẹt cứng”, vì vậy theo thói quen kiểu cũ, người lái chỉ nên đánh lái sau khi đã khởi động động cơ.
Điều thú vị là tính chất vận hành của xe hầu như không thay đổi tùy theo vị trí của mui xe: khi nâng mui lên, sự phân bổ trọng lượng chỉ thay đổi rất nhỏ, làm giảm tải trọng lên cầu sau chỉ 2,4%.
Khả năng khí động học khá tốt một cách bất ngờ – khi hạ mui và chạy ở tốc độ 80 km/h, ngay cả khi kính cửa sổ bên đã hạ xuống, gió chỉ làm rối tóc trên đỉnh đầu, dù hành khách ngồi ghế sau đã cảm thấy không mấy thoải mái.
Giá bán và vị thế trên thị trường
Mẫu coupe-mui trần này không quá đắt, với giá khởi điểm 2.942 đô la cho bản tiêu chuẩn – chỉ đắt hơn khoảng 1,5 lần so với mẫu sedan Ford Custom rẻ nhất. Chiếc xe thử nghiệm của chúng tôi, được trang bị động cơ 5 lít, hộp số tự động, radio, hệ thống sưởi, trợ lực lái và trợ lực phanh, có giá 3.464 đô la. Để so sánh:
- Ford Thunderbird (xe thể thao hai chỗ): từ 3.408 đô la
- Lincoln bản tiêu chuẩn: từ 4.649 đô la
Doanh số bán hàng và sự suy tàn của Skyliner
Dù mùa bán hàng bị rút ngắn còn sáu tháng do ra mắt muộn, mẫu xe đời 1957 vẫn bán được 20.766 chiếc và thu hút lượng khách đến showroom đáng kể. Nhưng sự quan tâm dành cho thiết kế phức tạp và khó chiều này nhanh chóng nguội lạnh:
- Năm 1957: bán được 20.766 chiếc
- Năm 1958: bán được 14.713 chiếc
- Năm 1959: bán được 12.915 chiếc, sau đó mẫu coupe-mui trần này ngừng sản xuất
Di sản của Skyliner
Ford Fairlane 500 Skyliner đã đi trước thời đại của mình. Không nhà sản xuất nào từng chế tạo lại một mẫu xe mui trần cỡ lớn, bốn chỗ ngồi với mui cứng gấp gọn sau khi Ford ngừng sản xuất mẫu xe này. Mẫu coupe-mui trần được sản xuất hàng loạt tiếp theo của “làn sóng mới”, chiếc Mercedes SLK, mãi đến năm 1996 mới xuất hiện – gần bốn mươi năm sau đó.
Ford Fairlane 500 Skyliner: Thông số kỹ thuật đầy đủ
- Xe: Ford Fairlane 500 Skyliner
- Kiểu thân xe: Coupe-mui trần hai cửa
- Số chỗ ngồi: 6
- Trọng lượng không tải: 1.920 kg
- Động cơ: Xăng, chế hòa khí
- Vị trí: Phía trước, đặt dọc
- Số xi-lanh: 8, hình chữ V
- Dung tích: 5.115 cc
- Đường kính xi-lanh / hành trình piston: 96,5 / 87,4 mm
- Tỷ số nén: 9,7:1
- Số xupap: 16
- Công suất tối đa: 245 mã lực / 180 kW tại 4.600 vòng/phút (SAE)
- Mô-men xoắn tối đa: 437 Nm tại 2.600 vòng/phút
- Hộp số: Tự động, 3 cấp
- Số I: 2,40
- Số II: 1,47
- Số III: 1,00
- Số lùi: 2,00
- Tỷ số truyền cầu chính: 3,56
- Dẫn động: Cầu sau
- Hệ thống treo trước: Độc lập, dùng lò xo, tay đòn kép
- Hệ thống treo sau: Phụ thuộc, dùng nhíp lá
- Phanh: Phanh tang trống
- Lốp xe: 8.00-14
- Dung tích bình nhiên liệu: 66 lít
Ảnh: Stepan Schumacher
Đây là bản dịch. Bạn có thể đọc bài viết gốc tại đây: Igor Vladimirsky đã thử nghiệm chiếc coupe-mui trần sản xuất hàng loạt đầu tiên trên thế giới Ford Fairlane 500 Skyliner
Đã xuất bản Tháng Bảy 19, 2023 • 10 phút để đọc
